Tanzimat'tan Osmanlı Devleti'nin yıkılmasına kadar devletin iç hazinesini idare eden Hazine-i Hassa Nezareti'nin ortaya çıkışı, idaresi ve teşkilatı bu çalışmanın mevzuunu teşkil etmektedir. Osmanlı Devleti'nin kuruluşundan itibaren zaman zaman devletin iç hazinesi yerine kullanılan Hazine-i Hassa tabiri ile Tanzimat'ın ilanından sonra yeniden karşılaşılmaktadır. Ancak Hazine-i Hassa bu yeni dönemde, iç hazine vasfını sürdürmekle beraber gerek teşkilatı, gerekse yüklendiği sorumluluk ve vazifeler bakımından öncesine göre çok farklı bir kurum olma özelliğine sahiptir. Nitekim Tanzimat sonrasında zikr olunan hazine ve onun idaresini yürüten Hazine-i Hassa Nezareti, padişahın gelirlerini toplayan, gerekli harcamalarını yapan ve başta padişahın oturduğu saray olmak üzere bütün ebniye-i seniyyenin, tamir, inşa, yiyecek, mefruşat vs. masraflarını karşılayıp idarelerini yürüten bir kurumdur. Bugüne kadar pek fazla bilinmeyen bu hazine ve nezaret hakkında yapılmış herhangi bir müstakil araştırmanın bulunmaması, çalışma sırasında pek çok zorlukla karşılaşılmasına sebep olmuştur. Nitekim bu hususta sadece Hazine-i Hassa'nın gelirleri içinde yer alan emlak-ı hümayunun konu alındığı ve özellikle Sultan Abdülhamid zamanına ağırlık verilen, Vasfi Şensözen'in, Osmanoğulları'nın Varlıkları ve II. Abdülhamid'in Emlaki adlı eseriyle, içinde yine emlak-ı hümayundan bahsedilen Sultan II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesinden sonra basılan ve ders kitabı şeklinde okutulan Taha Bey'in Emlak-ı Devlet adlı eserinden başka dolaylı olarak da olsa Hazine-i Hassa'dan bahseden başka bir çalışma mevcut değildir. Daha önce araştırılmamış bir konu olması hasebiyle yapılan araştırmanın ana kaynaklarını arşiv malzemesi oluşturmaktadır. Öncelikle Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde yer alan tasniflerden faydalanılmıştır. Halen Osmanlı Arşivi'nde Hazine-i Hassa Defterleri adıyla araştırıcıya açık 973 adet defter vardır. Bu tasnifte yer alan defterler incelendiğinde, belki de bu konuya tam anlamıyla vakıf olunamamaktan dolayı, hazineyle doğrudan bağlantılı olmayan bir takım defterlere de seride yer verildiği anlaşılmaktadır.

---