SUNUŞ:
BU BİR "TÜRKÇEDE İLK ROMAN" DEĞİLDİR! HAYAL-İ CELÂL'! KONUMLANDIRMA DENEMESİ
Size Hayal-i Celâii, Türkçede yayınlanan ilk romanlardan birini, belki de ilkini sunuyoruz. 1838-1882 yılları arasında İstanbul'da yaşamış; ismi memur ve edip olarak duyulmuş Mehmet Celâl ya da Celâlettin Bey'in hicri 1290 yılında, yani miladi takvime göre 1873-1874 aralığında kitap olarak bastırdığı bir kurmaca anlatıdır Hayal-i Celâl. Buraya kadar söylenenlerin, ünlü gerçeküstücü ressam Rene Magritte'nin "Bu Bir Pipo Değildir" adıyla tanınan resminden ilham alan başlığımla çelişki içinde olduğunun da farkındayım. Ancak Hayal-i Celâl ilk roman mı, yoksa ilk romanlardan biri mi, hatta roman bile sayılmayabilir mi konularını aşağıda daha ayrıntılı tartışacağım için, henüz bu noktada bu konuya girmiyor, gizemi çözümsüz olarak ortada bırakıyorum. Ne var ki, şu anda söyleyeceklerim de, "ilk roman" sorunsalı kadar ilginç şeyler olacak. Bu ilginçliklerin en önemlisi yazarın kimliği ile ilgili: Mehmet Celâl, 19. yüzyıl Osmanlı-Türk edebiyatının çok ünlü bir edebiyatçısının, Recaizade Mahmut Ekrem'in ağabeyidir! Evet, aynı zamanda şair ve edebiyat kuramcısı olan Recaizade Mahmut Ekrem'in, günümüzde züppelik konusuna yönelik Osmanlı-Türk romanlarının en önemlisi olarak kabul ettiğimiz Araba Sevdası 1896'da tefrika edilmesinden 20 küsur yıl önce, bir başka Recaizade olan Mehmet Celâl ilk proto-züppe anlatısını yazıp yayınlamıştır...

---