Osmanlı imparatorluğu, Türk Tarihi’nin derinliği ve coğrafi genişliğinin zirvesidir. Söz konusu coğrafi genişliğin cesameti ve tarihi derinliğin devasalığmda tesiri olan ve Türkiye topraklarında tesis edilmiş, en köklü’ ve kimliği en kadim/ eski’ olan kurum, hiç şüphesiz Fener Rum Ortodoks Patrikhanesidir. Patrikhanenin, bu hususiyeti münasebetiyle mesuliyeti mucibinde hareket ettiği müddetçe imparatorluğun en güzide ve müessir müesseselerinden olduğu münakaşa mevzu olmayacak kadar muhakkaktır. Bu kadar ehemmiyet atfedilen Fener Patrikhanesi, imparatorluğun en uzun yüzyılının’ en buhranlı ve bunalımlı yıllarında Türk Milleti’nin, ‘Imparatorluktan-Milli Devlete’ evrilirken, devrilmemek için verdiği mücadele sürecinde tarihi mesuliyetini göz ardı ederek, kurumsal kimliğine tanındığını iddia ettiği salahiyetini istismarla, saldırgan sömürgeci siyasete alet olmuştur. Kısaca belirtmek gerekirse; Patrikhane ihtirasları uğruna, Türkiye topraklarının kadim bir kurumu olma hususiyetini pervasızca ve hoyratça ‘har vurup harman savurmaktan kendini alamamıştır. Üstelik Patrikhane bunu Türk Milleti, emperyalist fırtınada savrulmamak için birbirine sıkı sıkı sarılmaya ihtiyacı olduğu anda; ‘Devlet-i Ebed Müddetin’ devamı doğrultusunda direnirken, aynı zamanda da 'ilelebet payidar kalması temenni edilecek olan Yeni Türk Devleti’ni’ tesis ve teşkile mecbur ve mahkûm olduğu bir zaman diliminde yapmıştır. Müşterek maziye bakıldığında Türk Milleti’nin hiç de müstahak olmadığı muameleye maruz kaldığı açıkça görülmektedir.
Aynı dönemde Türk Milleti, sarsıldığı ve sallandığı halde sağlam durma gay-retindeydi. Türk Milleti’nin ‘kurtuluş/Türk istiklal Harbi’ve Yeni Türk Devleti’nin ‘kuruluş/Lozan Müzakereleri safhalarında saflarını sık tutarak gaye-i milli/milli gaye’ olan ‘istiklal-i tamme/tam istiklal’ hedefine erişmek için Varını yoğunu-ma-lım canını’ feda etmekteydi. Böyle bir durumda her şeyin ‘sarpa sardığı’, millet prangalarından kurtulmak, zincirlerini kırmak için kıvranırken, elini-ayağım’ bağlamak arzusunda olanların başında kendi kurumlarmdan olan Fener Patrikhanesinin de olması manidardır. Ayrıca Patrikhanenin, Emperyalist Devletler’in gönüllü manivelası, maddi ve manevi destekçisi olduğu tarihi bir hakikattir. Artık mazinin güzide’ adı geçen müessesi, üzerinde durmaya çalıştığımız dönemde gayya kuyusuna’ dönüşmüştü...

---