Nasihat-ü Sultan Murad huğun kadar her nedense gözden kaçmış bir eser görünümündedir. Adından da kolayca anlaşıldığı gibi, günlük aktüel birçok olayları düşüncelerine perspektif yaparak Sultan Murad II.'nin, oğlu Fatih Sultan Mehmed'e çocuk yaşta bir şehzadenin anlayabileceği bir dille yaptığı ahlaki ve sosyal öğütlerden meydana gelmektedir. Baba - oğul arasındaki karşılıklı konuşmalar bir üçüncü kişi ağzından nakledilmektedir. Eser baştan sona hep, insanın his ve duygularına ilk bakışta ürkütücü gelen şeyleri yumuşatarak sevimli bir şekle sokarak göstermektedir. Sultan Murad öğütlerinde, karşısındakini korkutup ürkütmüyor; sevdiriciliği, sempatiyi esas metod almış kendine. Eser yalnızca bu yönüyle bile ahlak ve terbiye ilminin temel gerçeklerine uyar durumdadır. Öğütlerin hemen hepsinde ön planda gibi görünen içinde yaşadığımız dünya hayatında başarıya ulaşma yollarının hemen yanı başında ahiret, öte dünya düşüncesi gelmektedir. Yani bu dünya ile öte dünya yananadır, birbirinden ayrılmazlar; hatta öte dünya kaygısı yer yer bu dünya kaygılarına oranla daha önemli yer tutar, üstüne daha fazla basılır. Zaman zaman padişahlığa, büyük bir devlet başına geçmeye namzet birine yapılması gereken tavsiyelere rastlarız eserde. Sultan Murad'ın hele o, padişahları ellerinde terazi tutan kimselere benzetmesi oldukça ilginçtir. Önsözdeki, Osmanoğulları hakkında bir hayli iltifatkâr davranılan ifadeye göre, eserin orijinali Venedik Balyuslarından "Andrea Coscolo" tarafından Murad II. devrinde kaleme alınmış, uzun süre işe yaramaz bir durumda kaldıktan sonra "Andrea Coscolo" 'nun torunu Balyos "Marino de Cavali" tarafından M. 1559 (H. 967) tarihinde saray tercümanlarından Tercüman Murad Bey'e tercüme ettirilerek Osmanlı padişahı Kanuni Sultan Süleyman'a takdim edilmiştir. Yine buradaki ifadede, yabancı elçi, Osmanlı padişahları hakkında sadece iltifatkâr değil, oldukça da iyiniyetli görünmektedir. Tarihi hadiselere göre bir hayli rekabet ve karşılıklı düşmanlığın olması lazım gelen bir dönemde bunlardan hiç bahsedilmediği gibi, tamamen tersi bir durumda görünülmesi de son derece tuhaf...

---