Bundan tam beş yüz yıl evvel, Büyük Türk Hanı II. Sultan Mehmed, Şarki Roma İmparatorluğunun son surlarını kudretli bir sel akışı ile deviren ordusunun başında Bizans'a girmiş bulunuyordu. Ağır muhasaraların, meşakkatli harplerin, kanlı ihtilallerin ve bir yığın felaketlerin altında yıllardan beri ezilen şehrin, kaleleri yıkılmış, hipodromların duvarları devrilmiş, formlarının sütunları kırılmış, binalarının ziynet ve süsü dökülmüştü. Türk Fatihlerinin önünde sur duvarlarından uzakta kalmış büyük mabetlerin, buhurdanlardan tüten ağır kokulu dumanlarla sislenen altın yaldızlı minyatürlerle süslü kubbeleri altında haileengiz feryadlarınm akisleri inleyen bir yığın mütereddi kalabalıkla, yıkık saraylardan fesat ve fenalığın hatıralarının siyah yırtık bir tül gibi sallandığı boş duvarlar kalmıştı. Çeşitli tesirler ve bilhassa Türklerin kuvvetli baskıları altında yavaş yavaş ilk geldikleri yere; batıya doğru gerileyen, büzülen Şarkı Roma İmparatorluğunun bu son kımıldayan canlı nüvesini Bizans'ın içinde ezen Osmanlı Türkleri, onun harabeleri üzerinde, medeniyetlerini gümüş işlemeli bir etek gibi sermekte gecikmediler. Tepeleri pembe buğular içinde tüllenen dağlarının yeşil yamaçları üzerinde bir mehtap beyazlığı içinde süzülen mermer sütunlarla çevrili, güneş akislerinin geniş gölgelerle harelenmiş avlularında çeşme ve şadırvanlarının ıslak bir hüzünle uyuduğu büyük camiler, ipek kumaşlar ve tatlı kokularla dolu çarşı ve pazarlarla süslü Anadolu'nun şehirlerinden gelen Bizans'ın yeni Fatihleri doğunun incelmiş, Akdeniz kıyılarında, kendine has bir varlık halini almış medeniyetini de beraber getirmişlerdi. Bizans müdafaası orta kuruna asırlarca hükmetmiş Roma İmparatorluğunun son harbi olmuş, galip Türk İmparatoru mağlubunu himayesine alarak ona birçok imtiyazlar da vermişti. Fatih artık "Saltanatı Rumiye' ile "Devleti Kayseriye'nin hükümdarı idi.

---