Fatih Sultan Mehmet Han Hazretlerinin güzide ve fedakâr ve vefakâr ordusuyla İstanbul'u fethinden sonra Ayasofya ve Zeyrek kiliseleri camie tahvil olundukta boş kalan odalarına yerleştirilen talebeye Molla-Hüsrev ve Molla-Zeyrek ve onlarla birlikte vazife alan Ali Tûsi ve Hoca-zade gibi âlimlerle hemen ilmi tedrisata başlanmış ve bundan 17 sene sonra yaptırmış olduğu muazzam camiin etrafında 16 medreseli geniş bir Kül1iye (Üniversite)'ye nakledilmiştir. Burası tam bir Üniversite sitesidir. Hamam, Ziyafethane, Tabhane, Darü'şşifa ve Muvakkithanesine kadar bununla ilgili binalarıyla tamamlanmış ve hepsi birden faaliyete geçmiştir. Odalarında talebe parasız oturur, onların yine parasız olarak bütün zaruri ihtiyaçları temin edilir, imaret aşhanesinden günde iki öğün yemek alırlar. Medrese hücrelerinde veya onların kubbeleri yanında ahşap olarak yapılan ve "Balahane" denilen odalarda oturan bazı bekâr müderris ve muavinleri ve Kül1iye'nin bütün diğer hizmetlerinde ve yalnız orada kalmayarak gündüzleri vazife alanlar, me'mur ve müstahdemler "Hademe-i hayrat", yani bu sitede hizmet edenler de keza günde aldıkları ücretlerden hariç olarak yemeklerini buradan te'min ederler. İhtiyaçlar miyanına bu Külliye'den hariçte bazı medrese ve zaviyelerde sakin olanlara da aralarında tevzi olunmak üzere yiyecekleri verilir. Tabhanesinde inen fakir veya zengin yolcu ve misafirlerle eşrafın yemeğine ve hatta binek ve araba hayvanlarının yemine kadar her şey düşünülür ve bütün bunlar 3 gün 3 gece müddetle te'min edilir. Bundan geriye kalanlar da fakirlere dağıtılır. Bu hususlar Kül1iye'nin ilk tomar Arapça vakfiyesinde yazılmıştır. Vakfiyyeler her padişah zamanında tecdit olunduğundan, II. Sultan Bayezid zamanında Arapça olarak ve lakin biraz genişletilerek vücuda getirilen vakfiyyede yine bu hükümler vardır.

---