Bundan önce yayımlanan ve hem Türkiye'de hem de Yunanistan'da oldukça ilgi gören eski İstanbul 'un Rum ağırlıklı üç semtine ait (Tatavla, Mega Revma, Galata) monografilerinden sonra sıra Fener'e geldi. Haliç Fener'i ya da Rumların deyişiyle Fanari'nin görünürde İstanbul'un diğer Rum semtlerinden pek farkı yoktur. Bir zamanların parlak ve kalabalık yerleşim yeri olan Fanari, diğer Rum semtleri ile aynı tarihsel ve sosyal kaderi paylaşarak 1955- 1960'lardan sonra yapılarını muhafaza etse de; sönüp kabuk değiştirmiştir. Ancak Fener'i diğer Rum semtlerinden ayıran büyük bir özelliği vardır. Burası Ortodoks Hıristiyan âleminin ruhani merkezi olan İstanbul Rum Patrikhanesi'nin son 400 yıldan beri bulunduğu yerdir. Osmanlı yönetimi altında geçen yüzyıllar boyunca Rumların manevi başkenti olan Fener, Rum dilinin ve Ortodoks dininin yaşamasında en büyük koruyucu faktör olmuş ve aynı zamanda Rumların ana dillerindeki eğitimini yönlendirmiştir. 1833 yılında bağımsız Yunan devletinin kurulmasından sonra bu görevlerin bir kısmı Atina tarafından üstlenilse de; Fener, Helen âlemi içinde daha uzun yıllar etkinliğini ve saygınlığını korumuştur. Tarih boyunca Fener'in dar sokakları bazen Eflak ve Buğdan'a yönetici tayin edilen Rum Beyleri'nin sevinçlerine ortak olmuş; bazen de asılan Patriklerin Rumlara dehşet veren gölgelerini paylaşmıştır. Fener'in Rum okulları ve köklü geleneği bazen Osmanlı devletine akıllı ve başarılı diplomatlar; bazen de yeni kurulmuş olan Yunan devletinin kalkınmasına öncülük edecek kişiler yetiştirmiştir. Kısaca söylemek gerekirse, hem çok uluslu Osmanlı İmparatorluğu'nun tarihinde, hem de çağdaş Yunan devletinin kurulup gelişmesinde Fener'in oynadığı rol göz ardı edilemez. Günümüzde, ancak Rum Patrikhanesi denildiği zaman akla gelen ve pek çok İstanbullu tarafından yeri bile doğru dürüst bilinmeyen bu eski İstanbul semtini geçmişin olayları ile yeni kuşaklara aktarmaya çalıştım...

---