Yarab bu bir tatlı hülya, bir asker rüyası mıydı? Bu neydi? Bu dualar, bu vedalar, bu alkışlar, bu hay huylar... Bütün hamiyetten, bütün yücelikten bütün kardeşlikten, bütün ruhaniyetten, bütün Osmanlılıktan nişan veren o şeyler, o sevinçli ağlamalar, o heyecanlı şaşırmaklar, o hayranlıkla dolu yücelişler, o vecd ve kendinden geçmeler, o anlatılmaz haller bir hakikat mi? Allahım bir hakikat miydi? İşte ben bunu anlayamıyorum. Hala duygularıma hâkim olamıyorum. Bu şanlı devletin, bu mukaddes memleketin evladı olmak dolayısıyla şefkat ve himaye kucağında yetiştiğimiz, mektepte asker olmak için gördüğümüz terbiyenin, öğrendiğimiz derslerin tabii tesirleriyle ekseri defalar askeri hülyalar kurardım. Bir askerin en parlak tasavvurları, en muazzez hülyaları ne olabilir? Bir muharebe! Ben de bir muharebenin bütün teferruatına dalardım Bir subay olmuşum… Bir teğmen. Bir harp çıkmış vatanın temiz toprağına düşman tecavüz etmek istemiş, her tarafta askeri hazırlıklar var. 'Mert olan durmasın' deniliyor, devamlı asker toplanıyor, her yerde bir faaliyet, herkeste bir gayret görülüyor. Bütün askerler şevk ve sevinç içinde askerlik âleminde en manalı hayat hüküm sürüyor, giden gidene, sevinen sevinene, koşan koşana babalar, 'Oğlum seni millete kurban ettim. Ya şehit ol ya gazi' diyor, anneler: - Benim bu gözyaşlarıma bakma evladım. Seni ancak bugün için dünyaya getirdim, eğer hizmet edersen iki cihanda aziz ol. Eğer geri dönersen analık hakkı helal olmasın, diye oğlunun gözlerinden öpüyor, çocuklar, 'Aman beni de götür' diye yalvarıyor. Bütün Osmanlılar, Osmanlılık faziletini gösteriyor, bende 'işte vakit geldi' diyorum...

---