Yazılı edebiyatı İsa'dan sonra V. Yüzyılda başlayan, sözlü edebiyatı çok daha öncelere giden Ermeniler, birçok sanatlarda -mimaride, müzikte, resimde, tiyatroda- önemli başarılar kazanmışlardır ama 15 yüzyıl boyunca en güçlü sanatları edebiyat olmuştur, denebilir. Şair Muşeğ İşkhan'ın özlü olarak belirttiği gibi, Ermeniler için dil, yaşamın ve benliğin, sevginin ve övüncün, özgün varlığın ve birlik ruhunun temeli olagelmiştir. Dilinin işlevi böylesine hayati olan toplumlarda, edebiyat hem kültürel benliğin güçlü sesidir, hem de üstün bir başarı düzeyindedir. Bin yıla yakın bir süredir temas halinde olan, Osmanlı tarihi boyunca iç içe yaşayan Türklerle Ermenilerin birçok sanatlarda elele verdiğini, ama edebiyatta pek az ilişki kurduklarını biliyoruz. Osmanlı İmparatorluğunda ve Türkiye Cumhuriyeti'nde, edebiyat bilginlerinin bile hemen hiç bilgi sahibi olmaması, acıklı bir gerçektir. (Fuad Köprülü 'nün "Türk Edebiyatı'nın Ermeni Edebiyatı Üzerindeki Tesirleri" başlıklı yetkin incelemesi Ermeni edebiyatına ilişkin bir araştırma değildir, Arşak Çobanyan'ın 1906'da yayınladığı Ermeni Aşıkları (Les Trouvères Arméniens) adlı risalede öne sürülen Ermeni "aşuğ"ların Türk aşıklarını etkilemiş olduğu tezine cevaptır. Ama Köprülü bunun ötesinde Ermeni edebiyatı hakkında sağlam bilgiler vermekte, ilginç yorumlar getirmektedir). Erken çağlarda Ermenice ve Türkçe edebiyat arasında ilişki kurulmamış olması, Hıristiyanlık ile İslamiyet arasındaki ayrılık yüzünden olmuşa benzer. 301 yılında Hıristiyanlığı kabul eden Ermeniler, bu dini "resmi din" ilan etmişlerdi. Sonraki yüzyıllarda Ermeni edebiyatı genellikle kilisenin kullandığı dini metinlere ilişkin olarak gelişmiştir. Nitekim Ermenicenin ilk edebi örneği, V. yüzyılda yapılmış olan bir "Kutsal Kitap" çevirisidir. Bu çeviri ve başka eski metinler, IV. yüzyılda keşiş Maşdots'un (Aziz Mesrob'un) birkaç değişik alfabeden derleyip uyguladığı 36 harfli alfabe ile yazılmıştır...

---