Bir yıl arayla cemaatlerine katıldığım iki cenazeyi hatırlıyorum. 1958 Kasım'ında Fatih Camii'nden Rumelihisarı Mezarlığı'na uğurladığımız Yahya Kemal Beyatlı'nın töreninde, sanki bütün İstanbul ayaktaydı. Bu yüzden o günün görünüşünü veren anlamlı bir resmi 50 Yılın Türk Edebiyatı'na koyarken üstüne şu başlığı eklemiştim: Şaire Saygı. Ondan bir yıl önce Şişli Camii'nden Feriköy Mezarlığı'na götürülen (20 Ekim 1957) bir başka cenazenin saygı cemaati önünde, ömrünün en güçlü özetini verircesine, bir kalem gidiyordu. Demokrat Parti'nin Taksim seçim mitingi dağılmış, kalabalık gösteri kümeleri her yana yayılmıştı. Hüseyin Cahit Yalçın'ın, bu seksen üç yaşındaki Ulus başyazarının anısı önünde onlar da saygı selamında birleştiler. En sıkı siyasal çatışmalar içindeydik. İki büyük partinin bunalımlı seçim propagandası günlerinde bu cenaze, Türkiye'nin son elli yılındaki bütün çekişmeleri özetleyen bir simge gibiydi. Ama Hüseyin Cahit'in cenaze töreninde bütün yurt yürekleri birleşmiş değildi. Çünkü bütün ömrünce olduğu gibi ölümünde de o, tarafsız değil bir taraftı. Çünkü artık eserinin anısına emanet edeceğimiz bu ölü, bir sanatçı, bir edebiyatçı olmaktan çoktan vazgeçmiş, gücünü siyasal yaşama adamış bir özgürlük savaşçısıydı. Her zaman olduğu gibi de göreli yargılarla değerlendirilecekti artık. Bir iki gün sonraki Vatan sütunlarında Ahmet Emin Yalman, işte bu görünüşü değerlendirmeye çalışacaktır (21 Ekim 1957). Ölüm günlerinde yazılanların hemen hepsi onu bir edebiyatçı olarak değil bir gazete kalemi, bir inanç sözcüsü, bir demokrasi kahramanı, bir özgürlük yolcusu, bir direniş gücü, bir hak dövüşkeni, bir jest adamı, bir gerçek savunucusu... olarak anmışlardır. işte birkaç örnek: "Hüseyin Cahit, her manasıyla bir fikir adamının sebatı, idealizmi için örnek kalacaktır. Çetin ve adı gibi yalçın mücadeleleri, ömrü boyunca sevmiştir... Hüseyin Cahit, siyasi hayatımızda kudretlinin elinden, vatandaşın hürriyet hakkını kurtarmak için mücadelenin timsaliydi... ideali olan medeni ve demokrat idare imkanı belirince, bütün kuvvetiyle buna yardımcı olmuştur. Tabii olarak demokratik idareyi korumak ve ilerletmek yolunun en önde yürüyen meşalesini tutuyordu.

---