İstanbul XVI. yüzyılın başında henüz Bizans tesirini muhafaza etmekte idi. XV. asrın nihayetinde 897-1492 senesi Sultan Ahmet çeşmesinin bulunduğu yerin yakınında ve güneyinde bulunan ve Güngörmez kalesi denilen, eski Bizans kilisesi, barut deposu olarak kullanılmakta idi. Bu binaya bir fırtına esnasında bir yıldırım isabeti dolayısıyla vuku bulan infilak, o zamana kadar kısmen ayakta kalmış olan Bizans İmparatorluk sarayının geri kalan kısımlarını ve civardaki binaları tahrip etti. (1509) da vuku bulan ve tarihlerimizde "Kıyamet-i Suğra" diye anılan büyük zelzelede; yeniden canlanmakta olan şehirde büyük tahribat yapmış ve birçok Bizans eserleri de yıkılmıştı. Bu arada Fatih ve Beyazıt Camilerinin kubbeleri de çökmüştü. Rivayete nazaran bu yer depreminde (13.000) kişi ölmüştü. Bu yer depreminden sonra tekerrürü halinde - enkaz altında kalarak ölmek korkusu ile - taş inşaattan vaz geçilmiş, ahşap evler yapılmaya başlanmış ve herkes mümkün olduğu kadar kısa bir zamanda yıkılan evinin yerine bir yenisini yapabilmek için gayet basit evler yaptırmıştı. Bunun için bu yüzyılın ortalarına doğru İstanbul'a gelen seyyahlar, şehrin evlerini çirkin, gayet basit, kerpiç veya pişmemiş tuğlalardan yapılmış, bazılarının sokak cephesi bile sıva ve badana edilmemiş evler görmüşlerdir. Bunlar çok defa iki küçük oda ile bir ahırdan ibarettir. Büyük evler nadirdi. Pencereleri çok küçük olduğu cihetle evler kâfi derecede güneş ve hava alamıyorlardı. Bazı seyahat hatıralarında o devirde İstanbul'da yük arabalarının kullanılmadığı ve inşaatta kullanılacak taşların hayvan sırtında taşındığı cihetle, kâgir inşaatın çok pahalıya malolduğu fikri ileriye sürülmüştü. İstanbul'da yalnız vezirlerin, devlet büyüklerinin ve büyük tüccarların evleri, geniş ve büyüktü; çünkü bunlar kendi haremleri, maiyetleri ve esirler için büyük binalarda oturmak mecburiyetinde idiler. Fakat bunların evleri de, iki katlı ve genişti. Bununla beraber şehirde, yüksek üç katlı, balkonlu, taraçalı, kâgir evler de vardı...

---