"Siyaset" ve "adalet" kelimeleri birbirlerine pek uygun düşmediği için olsa gerek, "Siyasette adalet olmaz" diye bir söz vardır. Bu iki deyim, birbiriyle çatışma halindedir sanki. "Siyasi adalet" deyimi pek hoşa gitmez, halk tarafından öteden beri çekingenlikle karşılanır. Fakat şu da var ki, siyası adalet her zaman aktüel olan bir gerçeğe uygun düşmektedir ve onun ortadan kalkacağını ummak, hayale kapılmak olur. Varlıklarını tehlikeye sokan eylemlere karşı Devletlerin ve rejimlerin, uygun buldukları çarelerle, kendilerini savunmalarına kimse engel olamaz. İşte bu bakımdandır ki, siyasi adalet daima var olacaktır. Tarih boyunca birçok yüce divanlar, olağanüstü mahkemeler, adalet kurulları bu güç, fakat gerekli siyasi adaleti uygulamağa çalışmışlardır. Ancak, çoğu zaman ve özellikle tutkuların kaynaşma halinde olduğu karışık dönemlerde görülen siyasi davalar, bazen bir öç alma kılığına da bürünmüşlerdir. Halk, siyasi adaletin vardığı kararlarda, kuvvetin bir tezahürünü görmeğe alışmış bulunmaktadır. Böylece de, verilen kararın ahlak ve hukuk çerçevesinden taşmakta olduğunu düşünegelmiştir. Bu, ilkel, bir görüştür şüphesiz; ama vicdanın, siyasi sebepler dolayısıyla açılan davaları haklı görmekten sakınışındaki sebepleri çok iyi anlatmaktadır. Siyasi adaletin, öteki adalet biçimlerine benzemez yönleri olduğu şüphesizdir: Bu yönler özel niteliktedir, kısacası anormaldir, olağanüstüdür. Onun için siyasi adaletin vardığı kararlar çokluk, kamuoyunu memnun etmekten çok incitir, öfkelendirir. Kimi zaman bu kararların halkça tasvip gördüğü de olur ama kısa bir süre sonra bunun tersi bir duygu baskın çıkar ve bu da yine öfke derecesine ulaşır. Sözgelimi, Sokrates, Jeanne d'Arc ve Mithat Paşa hakkında verilen kararları bugün hangimiz tasvip ederiz?

---