Cumhuriyet ekonomisini kavrayabilmek, tüm dönemlerini sağlıklı bir biçimde değerlendirebilmek, Osmanlı imparatorluğunun son dönem ekonomisini ana hatlarıyla da olsa tanımayı zorunlu kılıyor. Gerçekte Cumhuriyet gerek yöntem ve gerekse yönetim yönlerinden Osmanlıya göre hem farklı ve hem de yeniydi. Bu yenilik Osmanlı ekonomisiyle Cumhuriyet ekonomisinin ayraçları oldular. Ama Cumhuriyet ekonomisi, Osmanlı ekonomisinin ortamı içinde ve onun üzerinde, sanki onun devamıymış gibi oluştu. Hatta Cumhuriyet ekonomisinin kendi hukuk çevresine kavuşması, kesimlere göre farklılık gösteren bir zaman içinde gerçekleşebildi. Bu zaman içinde, Osmanlı ekonomisine özel kimi hukuk kuralları, Cumhuriyet döneminde de uygulama alanları buldular. Cumhuriyet ekonomisinin en önemli etkenlerinden biri doğduğu ortam idi. Bu ortam ise Osmanlı son dönem ekonomisiydi. Konuya kurumsal açılardan bakıldığında, Cumhuriyeti ekonomik ya da sosyal alanda kurulmuş herhangi bir kurum gibi görmenin olanaksızlığı kendini belli ediyor. Ekonomik ya da sosyal alanda kurulan bir şirketin veya kurumun bir geçmişi olmayabilir. Çoğu kez de yoktur. Ama Cumhuriyetin bir geçmişi var. Kendinden önceki dönemden devraldığı iyi ya da kötü miraslar var. Cumhuriyetin ekonomik ve sosyal alandaki gelişimini ölçebilmek için, kendinden önceki dönemden kalan mirasları, bu bağlamda devraldığı ekonomik ve sosyal yapıyı tüm boyutlarıyla belirlemek gerekir. Bu da yetmez, devralınan ekonomik ve sosyal yapının, o zamanki dünya koşullarına göre tüm görünümüyle ölçülmesi zorunlu olur. Sözü edilen bu gereklikler ve zorunluklar, 71 yıllık Cumhuriyet ekonomisinin ve hükümetlerin uyguladıkları ekonomi politikalarının başarı derecelerinin, kesim kesim ölçülebilmesi ve doğrular ile yanlışların belirlenebilmesi için de, Osmanlı son dönemindeki ekonomik ve sosyal yapının araştırılmasını kaçınılmaz kılıyorlar. Cumhuriyet 70 yıllık uygulamasında büyük başarılar elde etti...

---