| Yazar | : | Dilek Güven |
| İsbn | : | 975-333-196-7 |
| Yayın Tarihi | : | Eylül, 2005 |
| Sayfa Sayısı | : | 215 |
| Ölçü | : | 19 x 25 cm |
| Yayınevi | : | Tarih Vakfı |
Elinizdeki çalışmanın konusu, çokuluslu Osmanlı İmparatorluğu'ndan Türk ulus-devletine geçiş sorunsalıyla ilintilidir. Dilsel ve dinsel olarak karışık bir nüfusa sahip olan çokuluslu Osmanlı İmparatorluğu da, 19. yüzyıldaki ulusdevlet kurma çabalarından nasibini almıştı. 18. yüzyılın yarısından 20. yüzyılın başına kadar geçen süre, Yunanlıların, Sırpların, Rumların ve Bulgarların bağımsız devletlerinin kuruluşuna sahne olmuştu. Ermeniler, Kürtler ve Araplar arasında da ayrılıkçı eğilimler kendini gösteriyordu. Reform hareketi, Tanzimat'ın bütünleştirici ideolojisi, Osmanlıcılık, imparatorluk halklarının birbirinden farklı çıkarlarını parlamenter bir sistem çerçevesinde uzlaştırmaya çalışan bir deneme olarak ele alınabilir. Sultanın tüm tebaası, ait oldukları din ya da etnik grup ne olursa olsun, bir ve tek Osmanlı devletinin yasalar önünde eşit yurttaşları olacaklardı. 1908'den sonra Jön Türkler tarafından da sürdürülen bu deneme, eski "millet sistemi"nin demokratik meşruluğu olan ve seküler bir devletle değişimini öngörüyordu. Ancak, böylesi bir deneme Osmanlı halklarının ulusal kurtuluş hareketlerini durdurmayacaktı; bu hareketlerin elitleri, kendileri için daha elverişli olan eski sistemin çerçevesi içinde, her biri kendi ulusunun yeniden doğuşu için çalışıyorlardı.
Ancak, Jön Türklerin Osmanlıcılık kavramının başarısızlığının önemli bir nedeni de, aslında yeni bir anayasal düzenin taşıyıcısı olarak hizmet edebilecek Müslüman bir burjuva sınıfının var olmamasında görülmelidir. Birçok etnik toplumu barındıran imparatorluk nüfusunun orta sınıf katmanları, neredeyse tamamen gayrimüslim cemaatlerin mensuplarından oluşmuştu ve bunlar, siyasi olarak hâlihazırda var olan ya da oluşmak üzere olan kendi ulus-devlet meseleleri üzerinde yoğunlaşmışlardı.
Geç dönem Osmanlı İmparatorluğu'ndaki ulusal sorunun gelişiminde, 1913-14 yılları yeni bir dönemin başlangıcına işaret eder. 1912 yılındaki Balkan Savaşı yenilgisi, ağırlıklı olarak, halkın henüz az gelişmiş olan ulusal bilincine dayandırıldı. Bu nedenle, "ulusal ruh"un yeni bir terbiyeye tabi tutulması zorunluydu. Bu açıdan bakıldığında, I. Dünya Savaşının çıkması da bir anlamda, yeni ulusal programı devreye sokmak için bir şans olarak görüldü...