Camera Ottomana Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinde fotoğraf üzerine tarihsel bir bakış açısı sunmak amacıyla yapılmış bir çalışmadır. Bu yeni teknolojiyi imparatorluğun modernite projesi içindeki yerine oturtur ve fotoğrafları bu projenin vazgeçilmez belgeleri olarak kabul eder. Onlara içinde bulundukları ilişkiler açısından bakar, “kendi içlerine kapalı” özelliklerini incelemektense bağlantılar kurar.1 Fotoğrafları soyut nesneler olarak ele almanın değerini reddetmesek de, asıl olarak kapısını açtıkları daha geniş anlatılarla ilgileniyoruz. “Fotoğraflar kendi başlarına anlam taşımaz, sadece ‘suretler’ sunar, bunlar da ele aldıkları konunun izlerinden ibarettir” diyen John Berger ile aynı görüşü paylaşıyoruz.2 Çalışmamız fotoğrafı temsilin modern bir aracı olarak görür, fotoğrafların yol açtığı sonuçlara onları siyasal, toplumsal, kültürel ve teknik açıdan tarihsel çerçevelerine oturtarak bakar. Tek tek görüntülere odaklanmak yerine, aynı temadaki dizileri incelemenin daha yararlı olduğunu, bu yaklaşımın öne sürdüğümüz savların nirengi noktalarını saptamamızı sağladığını düşünüyoruz.
Fotoğraf ve modernite konusuyla ilgilenmenin getirdiği bazı zorluklar söz konusu; bunların başında da konunun totolojik özelliği geliyor. Gerçekten de fotoğraf ondokuzuncu yüzyılda modernitenin yükselmesine katkıda bulunan büyük teknolojik ilerlemelerden biriydi. Osmanlı İmparatorluğu bağlamında, bu gereksiz tekrar daha da önem kazanıyor, çünkü fotoğraf modernite ve Batılılaşmanın çifte damgasını taşıyor. Çok bilinen, aşikâr bir gerçeği tekrarlamanın anlamı var mı? Niyetimiz teknolojik bir yenilikle yeni bir kültürel paradigma arasındaki bilinmeyen veya ihmal edilmiş bir bağlantıyı ortaya çıkarmak değil; onu tarihsel bağlamı içinde incelemenin yollarını bulmak. Dolayısıyla, belli bir dönem içinde fotoğrafa bakmanın iki yolu var: Fotoğraf tarihinin merceğinden bakmak ya da fotoğrafı belli bir tarihsel ortamın meydana getirdiği pek çok gelişmeden biri olarak ele almak. Osmanlı İmparatorluğu’nda fotoğraf incelenirken neredeyse hep bu yaklaşımlardan birincisi benimsendi; araştırmalar fotoğrafçılar, teknikler, temalar ve konular üzerinde yoğunlaştı. Öte yandan tarihçiler de fotoğrafın değerini her zaman fark edemedi, zengin ama kendini sürekli tekrarlayan bir belge kaynağı olarak gördüler ve çok katmanlı, karmaşık özelliğini göz önüne almadılar...

---