İstanbul fethinin Beşyüzüncü yıl dönümü münasebetiyle o devrin adalet hayatının tarafımdan yazılması hususunda sabık Adalet Bakanı sayın Fuad Sirmen'in arzuları bana bildirildiği zaman hayli düşündüm ve o devre ait adil vakalar hakkında hatıramı yokladım ve mevcud eserlerden ne dereceye kadar istifade edebileceğimi göz önüne aldım.
Mes'ele mahkemelere ve adâlete taallûk ettiği cihetle tarihle iştigal etmemiş olmam beni menfi karara sevketmedi. Ancak elde, toplu olarak kaza ve idareye aid tam istifade edilebilecek bir eser yok idi. Türk ve İslâm müverrihleri en çok vukuatı Harbiye ve siyasiye ile ve o kadar da askerî ve İlmî teşkilât ve faaliyet ile meşgul olarak adlî ve İdarî teşkilâtı ve teferruatını zaptetmemişlerdi. Bunca araşdırmaya rağmen o devrin vakfiyelerinden maada mahkeme sicilâtına bile tesadüf olunamadı. Bizans ve Hıristiyan müverrihleri bitaraf olmamakla beraber hemen hemen aynı mesleki takib etmişlerdir.
Söze başlar başlamaz bu tarihçilerin garazkârlıklarına temas etmemi garib bulmayınız. Ben ilim ve erbabını hürmetle karşılarım. Fakat bunlar Hazreti Fatihin, dünya ve İslâm tarihinin seyrini değiştiren büyük muvaffakiyetinden o derece münfail olmuşlardı ki onu ve ordusunu tarih nazarında küçültmek için hatır ve hayale gelmedik isnadlarda bulunmuşlardır. Aynı tesir altında Kalan müverrih Hammer bile garazkârlık lekesinden kurtulmak için bu isnadların bazılarını red ve inkâr zorunda kalmışdır, Bilhassa şu cihet şayanı teesüfdir ki ilk muharrirler bu isnadların hilâfı hakikat olduğunu bilerek kasdi mahsusla uydurmuş oldukları halde bazı müverrihler bunları eserlerine geçirmekten çekinmemişlerdir...

---