1 - Tarih-i Seyyah, Evliya Efendi'nin eseri (1). İstanbul kuyumcu esnafı kethüdasının oğlu olan müellif 10 Muharrem 1020 (25 Mart 1611) tarihinde doğmuştur; henüz genç iken sesinin güzelliğiyle dikkati çekerek, bu sebeple IV. Murad'ın sarayında hademe-i hassa mesleğine alınmıştır. Tahsilini ikmal ettikten ve hattat olarak şöhret kazandıktan sonra, İstanbul ve civarında ilk seyahatine başlamıştır ki, bunların tarifatı eserinin birinci cildini doldurur. On sene sonra (1050/1642) Bursa'ya bir seyahat yaparak, daha sonra İzmit'e gitmiştir. İki ay sonra (1 Cumadelula - 19 Ağustos) Karadeniz sahillerinde Trabzon valisinin maiyetimde bulunmuş ve Azof (Özü) muhasarasını görmüştür (Muharrem 1052 Mart 1642). 1052 senesinde dönerken, içinde bulunduğu gemi Kalagra'da (Kelağra) kazaya uğramıştır; ondan sonra donanma ile Girit adasına giderek, Hanya'nın zaptında bulunmuştur. 1057 (1647)de, rüsumat kâtibi ve müezzin sıfatıyla, Erzurum valiliğine tayin olunan vezir-i azam Salih Paşazade'ye refakat etmiştir. Bu hizmette iken civarda müteaddit cevelanlar yapmıştır; Vardar Paşa'nın İpşir Paşa aleyhine muharebesinde hazır bulunarak, Sultan İbrahim'in hal'i zamanında İstanbul'a dönmüştür. Eserinin ikinci cildi bu felakette hitam bulur. 1058 (1648)de Şam Valisi Murteza Paşa'ya refakat etti. Ancak adı geçen şehre varır varmaz, efendisi tarafından nameberlikle (mektupçuluk) İstanbul'a gönderildi. Ertesi sene Murteza Paşa'nın yanına döndüğünde, onun Dürziler aleyhine seferinde beraberinde bulunarak, muhtelif memuriyetlerle Suriye'nin tamamını ve Kürdistan'ı dolaşmış, Abaza'nın ailesinden bulunan validesi Evliya'nın annesinin kardeşi olan Melek Ahmed Paşa'nın sadaretten azli zamanında İstanbul'a avdet etmiştir. Rumeli valiliğine tayin olunan Melek Ahmed Paşa'nın hususi hizmetinde bulunarak, onunla birlikte bu eyaletin muhtelif kazalarını görmüş, daha sonra İstanbul'a gelmiştir. Muahheran kaymakamlığa nasb olunan Melek Ahmed Paşa; kendisini yeni sadrazam İpşir Paşa'nın istikbali için Konya'ya gönderdi, İpşir, Melek Ahmed Paşa'yı Van valiliğiyle İstanbul'dan uzaklaştırdığı zaman, Evliya, hamisinin Bitlis Hanı aleyhine Kürdistan'a vuku bulan seferinde beraber bulunmuştur.

---