Patrik'in yerinde bırakılması. İstanbul'un yeni muhacirlerle şenlendirilmesi. - Vezir-i azamin idamı. -- Mora işleri ve amannameler. - Sırbistan'a ordu sevki. - Sırbistan ve Venedik ile sulh. - Novobrada'nin zaptı, ve Belgrad'ın muhasarası. - Macaristan'a duhul. - Sırbistan'ın kamilen itaat altına alınması. - Sünnet düğünü. - Mora'nın fethi. - Mora'nın inkısamı, iki despot ile son Atina Dukasının akıbetleri. II. Mehmed Kostantiniyye'ye hâkim ve sahip olunca -beldenin ele geçirilişinin üçüncü günü donanmasını pek çok ganimetle gönderdikten sonra- dördüncü gün bir muzafferiyet alayıyla fatihane şehre girdi. Ayasofya Kilisesi'nin önüne vardığında, Hıristiyanlığın Şark'daki merkezini tesellüm etmek üzere atından indi. Oradan da bu kadar asırlardan beri Büyük Kostantin neslinin ikametgâhı olan saraya azimet etti. Bomboş daireleri görünce, insanlara ait eşyadaki gelişmişliğe mahzunane bir nazarla bakmaktan kendisini men edemeyerek -ikinci cildin sonunda bildirildiği gibi- bir İranlı şairin o meşhur beytini irad eyledi. Silahla itaat ettirdiği Hıristiyanların muhabbetlerini kazanmak için, II. Mehmed onların hamisi olduğunu ilan etti ve 1453 Haziranının birinden itibaren yeni bir Rum Patrikinin intihabına girişti (Not: 1). Şu suretle bir büyük kumandanlık hünerine bir devlet adamı maharetini ilave ediyordu; eli henüz kılıcında iken yeni fethettiği memleketlerde hükümranlığını bilgece siyasi müesseselerle te'min etmek istiyordu. Firar eden ahalinin her türlü korkudan azade olarak evlerine dönmelerini, halkın işleriyle iştigal ve evvelki maişetlerinde devam etmelerini ilan etti. Yine bu sırada vefat eden patrik'in yerine yenisinin intihap ve öteden beri uyulan adetlere göre takdis edilmesini emretti. Bizans hükümdarları zamanında cari olan teşrifat usulü şöyle idi: Yeni patrik, İmparatorluk ahırından çıkarılmış ve üzerine gayet kıymetli takım vurulup beyaz gaşiye konulmuş bir at ile Bukoleon Sarayı'ndan Patrikhane'ye giderek, orada büyük rahipler kendisine yemin ederlerdi. Bütün ayan meclisi azası etrafında bulunduğu ve kendisi taht üzerinde olduğu halde, İmparator dahi hazır bulunur ve başı açık olarak patrike incilerle, kıymetli taşlarla müzeyyen bir asa verirdi…

---