* Toplum

Tarih ilminin nispeten geç denilebilecek bir zamanda ilgi duymaya başladığı bir alanı toplumsal hayat oluşturur. Dünyanın çoğu ülkesinde olduğu gibi, Türkiye’de de modern tarih araştırmaları ağırlıklı olarak siyasi tarih çalışmalarıyla başlamıştır. XX. yüzyılın İkincisi yarısına gelindiğinde ise, özellikle Annales Okulu’nun etkisiyle, tarihçilerin ilgi alanları genişlemiş, kurumlar ve kültür merkezli çalışmaların rağbet gördüğü bir sürece girilmiştir. Yüzyılın sonlarına doğru yeni araştırma sahalarına yönelik merak ve incelemeler daha da gelişmiştir. Artık Türkiye’de tarihçiler, toplum ağırlıklı olmak üzere tarihin çok farklı alanlarına ışık tutan araştırmalar yapmaktadırlar.
Özellikle 1990’lı yıllarda sayıları nispeten çoğalmış sosyal tarih temalı araştırmalar, ilgi alanlarını ve kullanılan yöntemleri çeşitlendirerek devam etmektedir. Tarih araştırmalarından en fazla nasiplenen şehirler, şüphesiz büyük şehirler olmuştur. Yapılacak araştırmalar için çok sayıda yazılı kaynağın üretilmiş olması, tarihçilerin bu şehirlere yönelik ilgilerinin temel sebebidir. Bu durumun en güzel örneklerinden biri İstanbul’dur; şehir gerek Bizans gerekse Osmanlı döneminde herhangi bir şehirle kıyaslanmayacak derecede öne çıkmıştır. İki dünya imparatorluğuna başkentlik yapmış İstanbul, devasa nüfusu başta olmak üzere sahip olduğu diğer özellikleriyle Cumhuriyet döneminde de ilgi odağı olmaya devam etmiştir. Hem kaynak bolluğu hem de araştırmacıların şehre ilgisinin sürekli zinde kalması, böyle kapsamlı bir çalışmayı da mümkün kılmıştır. Bütün bunlarla birlikte, bu ciltte yer alan “Toplumsal Hayat” bölümü, İstanbul halkının yaşantısını tüm boyutlarıyla yansıtmak iddiasında değildir. Öncelikle belirtilmelidir ki, şehirdeki dinî hayat, bu kitabın başka bir bölümünü oluşturduğu için “Toplumsal Hayat ” bölümünde dinî yaşayışa zorunluluk olmadıkça girilmemiştir. Yine birçok seçkin insanın sosyal hayatına ilişkin kesitler de, “Siyaset ve Yönetim” bölümünde ele alındığından, bu konulara “Toplumsal Hayat” bölümünde yer verilmemiştir. Öte yandan sayfaların sınırlılığı başta olmak üzere çeşitli nedenlerle toplumsal yaşam içinde ele alınabilecek birçok konu da bu cilde dâhil edilmemiştir. Toplumsal hayat, insanların yaşamına dair her alanı kapsadığı için konuyla ilgili sınırlama yapma zorunluluğu da sözü edil temel sebeplerinden biri olmuştur...

---