Bir milletin olmakta ve olacak olanı kavrayabilmesi için olmuş olanın uzun tarihi hakkında toplu ve açık bir bilgiye sahip olması gerektir. Adına "Tarih şuuru" dediğimiz bu bilgi; dünyaya daha şamil olan bir noktadan bakış, olmuş olanı kendisinde aksettiren bir mihraktır. Her Millet, bu mihraka bir aynaya bakar gibi, bakar. Orada kendisini görür. Benliğini ve kendi oluşunu kavrar. Varlığının manasını ve ülkü istikametini sezer. Kâinattaki yerini ve tarihteki rolünü idrak eder. Ahlaklılığının, Cesaretinin, Vatanperverliğinin, Kahramanlık ve savaşlarının nedenlerini oradan çıkarır. Ulusal tarih, bir milletin hiç değişmeden devam eden kuvveti, bütün varlığıdır. Türlü türlü kavgalarının, heyecanla yaşanmış hatıralarının bitip tükenmeyen kaynağıdır. Milli şuur, türlü türlü mücadelelerden, türlü türlü tecrübelerden doğar ve kuvvetlenir. Bu suretle yaratılan tarih, Ulusal irade ve Egemenlik duygusunun nihayetsiz hazinesidir. Tarih, insanın kendisi hakkında tam bir bilgi ve şuur edinmesi için, içinden geçmiş olduğu değişikliklerin bütünü hakkında açık ve toplu bir bilgiye sahip olmasıdır. Tarih, şimdiye kadar olduğu gibi sadece milletler arasındaki savaşların, barışların ve muahedelerin tarihini ezberlemek, üstün körü bir malumata sahip olmak demek değildir. Aklın, bugünkü haline gelinceye kadar geride nasıl bir mesafe bıraktığı bilinmelidir. Akıl ve şuur, ilk zamandan beri kendini olduğu gibi gösterememiş, birçok emirlerin ve emrivakilerin, hazır hükümlerin altında ezilmiş ve boğulmuştur. Tarih, bize aklın bu engelleri nasıl aştığını ve direnmeleri nasıl yendiğini gösterir. Olmuş olanın uzun tarihi hakkında toplu ve açık bir şuura sahip olmayan milletler, yapmış oldukları işleri durmadan bozarak yeniden başlamağa, ileri sürdükleri fikirleri yanlış çıktığı için, durmadan tashih etmeğe ve böylece hiç bir iş görememeğe mahkûmdurlar. Hangi fikrin, hangi hareketin doğru olduğunu takdir edebilmek için, binlerce yüz yıl türlü türlü mihnetleri, türlü türlü felaketleri tekrar tatmaya, vaktiyle başka milletlerin atlattıkları fırtınalı devirleri tekrar yaşamaya mecburdurlar.

---