Bir şehrin geçmişini en iyi öğrenme yollarından biri de, o şehri hiçbir kurguya dayanmadan, içinden geldiği gibi bütün çıplaklığıyla anlatan yazıları okumaktır. Bu yüzden mikro tarihle uğraşanlar; dönemsel sosyal, kültürel, tarihsel gelişmelerin ipuçlarını vesikalarda değil de günlük olaylarda izini sürenler, bu işi ya mektuplarda, ya çizgilerde ya da gazetelerin tozlu sayfalarında yaparlar. Çünkü en doğru, yansız ve detaylı bilgiler ancak bunlarda yakalanır. Böylece insandan yola çıkarak şehri keşfetme şansı yakalanabilir. Şehrin sokak aralarında, sıradan insanların hayatları üzerinde gezinirken, o dönemin tarihine ilişkin derin bilgiler elde edilir. 19. yüzyılın son çeyreğinde, kendi kurduğu Basiret gazetesinde yayımlanan yazılarıyla Ali Efendi, bilinen meşhur ismiyle Basiretçi Ali Efendi de İstanbul için bu tür bir girişimde bulunmuştur. Döneminin muhalif gazetecilerinden biri olarak sivrilen Basiretçi Ali, 1870-1878 yılları arasında çıkardığı "Basiret" gazetesinde İstanbul'un sosyal ve siyasal olaylarını dile getiren mektuplar yayınlamıştır. Bu mektuplarında, ayrıca, dönemin İstanbul'unun ve İstanbul halkının yaşamını ustalıkla yansıtmıştır. İlk şehir mektubu olarak nitelendirebileceğimiz bu yazılarında, İstanbulluların yaşadığı olayları gözlemlemiş, toplumun farklı kesimlerini, farklı sosyo-kültürel seviyedeki insanlarını ve yaşam standartları arasındaki farklılıkları irdelemiştir. Elde ettiği bulguları ağır, sert ve oldukça düşündürücü bir üslupla dile getirmiştir.

---