Müslümanların her vakit riayet etmek mecburiyetinde oldukları az ve ölçülü yemek teamülünün bir aylık dini bir mecburiyeti olan oruca Türk milleti Müslüman olduğu tarihlerden beri asırlarca riayet etmiştir. Ayrıca bedii hislerinin ve içtimai icapların en ruh açıcı taraflarıyla ve adeta bir bayram kutsiyeti ile de daima tesit etmiştir. Bu cihetle Müslüman olan milletler oruca çok sadıktır. Bazı sıhhi ve bedeni mecburiyetlerle buna riayet edemeyenler oruç tutamamaları bahasına adeta bir eza duyarlar. İstanbul'un değil yalnız Müslüman, hatta diğer dinler salikleri de bu ayda Müslümanların izzet nefislerini korurlar ve onlar da İstanbullu olmak haysiyetiyle ruhi bir incelik göstererek asla laubali hareket etmezler. Ne aleni sigara içerler ve ne de yemek yerler. Bu da İstanbul kibarlığının ve bütün dinlere hürmet göstermenin ahlaki bir vecibesidir. Geçmiş asırlarda bugüne nazaran hayat ve geçinme şartları nisbeten daha kolay olduğundan ve geçinme endişeleri zihinleri o kadar sarmadığından bittabi bu aya mahsus ayrı eğlence ve eğlenme, yemekli ve ibadetli toplantıların en çok olduğu yerlerden biri de İstanbul'dur. Genç nesil şimdi camilerin tıpkı eskiden olduğu gibi dolup boşaldığını görecekler. Fakat eski Karagöz, Orta oyunu, Meddah ve kahvelerde musiki âlemleri, bilhassa pek cazip olan Şehzadebaşı'nda rahmetli Direklerarası gezmelerini ancak bunları gören eski yazarlardan öğreneceklerdir. Yani bugünkü nesil gibi, eskiler de eğlenmesini bilirlerdi. Ben bile o zaman mazinin bu geçmiş hatıralarını aklımda tutacak yaşta değildim... Kendi hayatlarına göre eskiyen hatıraları, ben de bugünkü nesil gibi Aşçı Dede, Balıkhane Nazırı Ali Rıza Bey, Leyla Hanım hatıralarından, Ruşen Eşref Ünaydın, Reşat Ekrem Koçu, rahmetli Ahmed Rasim, Cenab Şahabeddin, Abdullah Zühdü ve Ercüment Ekrem Talu gibi zevattan öğrendim. Ali Rıza Bey XVIII. ve XIX. asırlardan misaller verdi. Leyla Hanım, 19. asırdan bahsetti. Diğer zevat kendi ve kendilerinden önceki nesillerin yaşayışına temas ettiler…

---