"Hikâye-i Billur Köşk ve Elmas Sefine" denince, Türkiye'de yüz yıldan beri halk arasına yayılmış, sevilerek okunmuş, derleyicisi bilinmeyen bir masal kitabı anlaşılır. Bir zamanlar Beyazıt, Çemberlitaş çevresinde, hanlardaki basımevlerinde her yıl on binden aşağı düşmemek üzere basılan, Darendeli kitapçıların heybelerinde Anadolu'nun ücra dağ köylerine kadar yol bulup gidebilen eserler arasında "Billur Köşk" kitabının daima seçkin bir yeri olmuştur. Kitapçılığımızın büyük gelişmeler gösterdiği son yıllarda bile eski ve yeni yazılı baskılarının rağbetten düşmedikleri görülmektedir. Çok kimsenin okuduğu, okumayanların da birkaç parçasından haberli olduğu veya adını duyduğu bu ünlü masal derlemesinin ne zaman, kimin eliyle düzenlendiği bilinmiyor. Doğu bilimleri uzmanı olan Georg Jakob, 1899 yılında eline geçen, üzerinde baskı tarihi bulunmayan bir "Billur Köşk" kitabından söz ediyordu. İstanbul kitaplıklarında görebildiğim "Billur Köşk" baskılarında da, baskı kayıtları bulunmamakla beraber, harfleri, kâğıtları, baskı biçimlerinden en eskilerinin ancak 1290 (1876) tarihlerine kadar çıkabileceklerini tahmin ettim. Yazmalarının ve taş basmalarının ısrarlı aramalara rağmen bulunmayışından da, bu eserin düzenleniş ve yayılış tarihlerinin daha eskilere gidemeyeceği belli olmaktadır. 1840·1870 tarihleri arasında halk ağzından derlenme veya doğu dillerinden çevirme birçok basılı eserin halk arasında yayıldığı zaten bilinen bir şeydi. Bu kitabın da bu devreye rastlayışı, o çağın okuma alışkanlıklarını karşılayacak biçimde düzenlenmesi, bir bakıma tabii bir olaydır. Ama halka sunulan kitapların çoğu İran kanalı ile bize gelip yerleşen türkülü halk hikâyesi (Kerem ile Aslı gibi) biçiminde olduğu halde, "Billur Köşk" e benzer masal derlemelerinin bulunmayışı şaşılacak bir şeydir. "Kırk Vezir Hikâyesi" ve benzerleri gibi yine doğudan çevrilen bazı hikâye kitapları ile "Tayyarzade Binbir Dilek Vakası" gibi halis meddah hikâyeleri tarzında başka kitapların da varlığından haberli isek de, bunların lıiçbiri, bizim halk masallarımıza çok yakın bir kaynaktan gelen "Billur Köşk" masallarına benzememektedir.

---