Matrakçı Nasuh'un Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han adlı eserini elimize aldığımızda onun tarihte ne denli önemli bir yeri olduğunu kavradık. Bu eser Kanuni Sultan Süleyman döneminin 1520-1566, 1533-1536 yılları arasındaki ilk İran seferini konu almıştır. Minyatürler, bize o dönemin yerleşim yerlerini, yapılarını, doğasını yansıtmıştır. Bu anlamda Nasuh, yaptığı resimlerin uygun yerlerine konak adları ve çeşitli bilgileri yazmak suretiyle eserini gerçek bir Menzil-name haline getirmiştir. Menzil-nameler yol üzerinde konaklanan yerlerin adları ve bu yerler arasındaki mesafeleri içerir. Nasuh, bu eserinde menziller arasındaki uzaklıkları vermemiştir, ama Kanuni'nin 1548 yılında yaptığı ikinci İran seferi menzillerini diğer bir eserinde belirtmiştir. Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman Han'daki resimlerde okunamayan menzil adları, tek elyazma nüshası Almanya'da bulunan bu diğer eserinde verilmiştir. Bu açıdan resimlerin yorumlanmasına önemli katkıda bulunmaktadır. Eserdeki minyatürler sembolik resimler olmaktan daha çok ait oldukları şehir, kasaba, köy ve diğer konak yerlerinin asıllarına uygun olarak şekillendirildiği çizimlerdir. Matrakçı eserinde, şehirler, kaleler, kasabalar, köyler, harabeler, durak yerleri, hanlar, derbendler, dağlar, geçitler, önemli akarsular, köprüler, çöller, stepler ve bahçeleri resmetmiş ve bu yerlerin isimlerini vermiştir. Aynı zamanda bu yörelerin iklimsel özellikleri ve aralarındaki mesafeleri belirtmiştir, ayrıca bitkiler ve av hayvanları da bilgilendirme açısından oldukça önemlidir. Nasuh'un, döneminin zaman mekân kavramına uygun olarak, aslına bağlı kalarak yaptığı bu minyatürler, XVI. yüzyıldaki Osmanlı'nın "bilinmeyen topraklar"ını günümüze taşıyarak, şehircilik ve coğrafya alanına da katkıda bulunmaktadır.

---