Tanzimat, inançsız reformcuların düzenidir. Batının güvencelerine dayanarak iktidarın bütünlüğünü korumak, sürekli "İslahatları zorunlu kılıyordu. Ahmet Cevdet Paşa ve Lütfi Efendi gibi tarihçiler Tanzimat Fermam ile başlatılan düzenin iç yüzünü şöyle çözünülüyorlardı: Onlara göre, Mısır'da Mehmed Ali Paşa'nın askeri, siyasi hamlelerine karşı tutunmak ve Batı'nın yardımını elde etmek amacıyla "ferman" gündeme getiriliyordu. Çürüyen, bağımsızlığını koruyamayan egemenlerin ortaya koyduğu reform belgeleri için, Cevdet Paşa "müphem surette yazılarak AvrupalIlara bir veçhile ve ehl-i İslâm'a diğer bir veçhile tefsir edilirlerdi" diyor. "Büyük" unvanlı Reşit Paşa bu ikiyüzlü siyasetin simgesidir. Sadaret makamında bulunduğu dönemlerde Tanzimatçılığm en büyük savunucusu olan Paşa iktidarda olmadığı zaman ise farklı bir tutum izler. Özünde Tanzimat Fermanı'nın devamı ve derinleştirilmesinden öte bir anlam taşımayan 1856 Islahat Fermam'na şiddetle karşı çıkan Reşit Paşa egemen ideolojide kalıcı izler bırakıyordu. Tanzimatçılar "iyilik", "reform", "ilericilik" gibi olumlu değerlerden nasiplenirken, kurdukları düzenin Batı müdahalelerinin çapraz baskılarına dayandığı unutulur. Oysa bu konuda Fuad Köprü-lü'nün şu değerlendirmesi büyük açıklıklar sunuyor:
Tanzimat dediğimiz inkılâp hareketi o zamana kadar tam bir Ortaçağ cemiyeti mahiyetinde olan Osmanlı Cemiyetinin tabii ve dâhili tekâmülü neticesi olarak değil de, bu emperyalist ve kapitalist medeniyetin zorla kendini kabul ettirmesi neticesi ortaya çıktı.

---