Osmanlı toplumu, tarihsel gelişiminin son döneminde, tümünü 'batılılaşma' olarak adlandırdığımız süreçten geçerken, çok farklı düzeylerde oluşumlar meydana gelmiştir. Batılılaşma süreci içinde, siyasal düzeyden, askeri, teknik, eğitim, yönetim, edebiyat alanlarına, hatta davranış ve giyiniş biçimine kadar çok yönlü bir ilişkiler dizisi ortaya çıkmıştır. Öncelikle Osmanlı Devletinin başkentinde izleri görülen batılılaşma çabaları, bu karmaşık ilişkiler dizisi içinde, fiziksel çevrenin de farklılaşmasına neden olmuşlardır. 18. yüzyılın ilk çeyreğinden başlayarak, 19. yüzyıl boyunca sürecek olan bu farklılaşma, mimari ayrıntı ve bezemeden görsel tasarım kalıplarının değişimine, giderek de kent içinde dış mekânların niteliksel bir değişim geçirmesine yol açmıştır. Bu çalışma, genelde, batılılaşma sürecinin irdelenmesini ve fiziksel çevre üzerindeki etkilerini içermektedir. Bu etkiler dış mekânlarda yoğunlaşmış, özellikle Tanzimat döneminde batılılaşmanın getirdiği yeni örgütleşme ise bu değişimi yönlendiren nedenleri ve niteliklerini belirlemiş, dış mekânlarda bir ölçek farklılaşması oluşmuştur. Birinci bölümde, batılılaşma sürecinin kapsamı içinde yenileşmeyi ve çevredeki değişimleri getiren etmenlerin nitelikleri ve etki alanları irdelenmiş, kaçınılmaz olan bu süreci dıştan olduğu kadar, Osmanlı Devlet yönetimi katından da iten ve yönlendiren güçlerin varlığı açıklanmıştır. Bunların arasında, öncelikle siyasal ilişkilerin gelişmesinin batılılaşmanın yönü üzerindeki yerinin önemli olduğu görülür. Daha önceleri de bazı girişimler olmuşsa da, örneğin, III. Sel im döneminde, 'ikamet 'Elçileri' atanmasına başlandıktan sonra, siyasal ilişkiler tek yönlü olmaktan çıkmış, batı etkileri resmi bir görünüm altında, Devlet yönetimince daha yakından benimsenmişti. Bunun yanında, Batının ekonomik baskı kurma çabaları, yabancı etkilerin yoğunlaşmasına yardımcı olmuştur. Yabancıların ve Osmanlı toplumu içinde Avrupa ile daha yakından ilişki kurabilen grupların ekonomik ilişkileri yönlendirme çabaları, bunların birer baskı öğesi olmaları ve toplum içinde ikilemin ortaya çıkmasında etken olmuştur...

---