Devletlerarası münâsebetlerde, hiç şübhe yok ki, menfaatler ön plândadır. Sınır komşusu olan devletler arasındaki münâsebetler daha ziyade siyâsî mahiyette iken coğrafî bakımdan uzak olanlarda iktisâdî faktörler ehemmiyet kazanır. İngiltere’nin Osmanlı İmparatorluğu ile ilk münâsebetleri, iktisâdî ve ticârî gayelere dayandığı gibi, asırlar boyunca devam eden -siyâsî mâhiyette olanlar da dahil- temaslarında yine iktisâdî âmiller en büyük rolü oynamıştır. Gerçekten, daha münâsebetlerin başladığı sıralarda ve Nâ-mağlûb Armada’mn hezimetiyle sonuçlanan muharebenin hazırlık safhasında, tama-miyle siyâsî bir hüviyete bürünmüş gibi görünen Osmanlı Devleti’nin İspanya aleyhine teşvik edilmesi, İngiltere’nin Avrupa dışındaki sömürgelere sahib olma kaygısına bağlanabileceği gibi, Fransız-İngiliz rekabeti ve özellikle XIX. yüzyıldaki siyâsî yardımların altında da daima iktisâdî menfaatler gizlidir.
Taraflar arasındaki münâsebetlerin temel unsur ve sâiklerini gösterebilmek için iktisâdî münâsebetlerin incelenmesi önemli görüldüğünden çalışma alanı olarak iki devlet arasındaki iktisâdî münâsebetler seçilmiştir.
Literatürümüzde, Osmanlı-İngiliz münâsebetleriyle ilgili olan çalışma ve yayınların çoğu siyâsî münâsebetlere dairdir. Ayrıca, bir kısmı tamamen Türk, bir kısmı ise Batı kaynaklarına dayanmaktadır. Her ikisinin birden kullanıldığı çalışmalar oldukça azdır. Özellikle uzun müzâkerelerden sonra 1838’de imzalanan Balta Limanı Ticaret Muâhedesi ile ilgili çalışmalarda Osmanlı belgeleri hemen hiç kullanılmamıştır. Sunulan çalışmada gerek OsmanlI, gerekse İngiliz arşiv belgelerine yer verilmiştir...

---