Mekteb-i Sultani ve Mekteb-i Mülkiye’den mezun olup önce Hâriciye, ardından Maarif Nezaretinde bürokrat olarak çalışmış bir isim Baban-zâde Ahmet Naim Bey. Bu yönüyle dönemindeki pek çok emsâli gibi o da iyi yetişmiş bir bürokrat olarak kalabilirdi belki. Fakat o, üst düzeydeki Arapça bilgisi ve bu sayede kadîm kültürümüze dair kesb ettiği derin vukûfiyetin yanında, yine ileri seviyedeki Fransızcası ve bu yolla Batı kültürüne yönelik edindiği birikimiyle, Osmanlı-Türk modernleşmesi sürecinde pek çok alanda kalıcı izler bırakan önemli bir isim olarak ilim ve düşünce tarihimizde yerini aldı.
Memuriyet hayatının ilk yıllarında bir yandan Mekteb-i Sultanide Arapça ve Akaid dersleri verirken bir yandan Servet-i Fünûrida Arap edebiyatının önde gelen manzum eserlerini açıklamalı bir şekilde tercüme etti, bir yandan da Arapçayı yeni metotlarla öğretme konusunda başlamış olan girişimlere, hazırladığı Temrînât kitabıyla katkıda bulundu. Maarif Nâzın Emrullah Efendinin teklifi ve ısrarıyla, aklının ucundan bile geçmiyorken Dâruİfünûn’un Felsefe Şubesinde müderris olarak göreve başladı. Emekliye sevk edildiği 1933 yılma kadar burada psikoloji (ruhiyât), mantık, metafizik, umumî felsefe dersleri verdi. Bu derslerde okutulmak üzere Paul Janet’den Hikmet/Felsefe Dersleri adıyla psikolojiye dair bir tercüme/uyarlama yayınladı; Georges L. Fonsegrive’in Elements de Philosophie adlı eserinin yine psikolojiye dair birinci kısmını Mebâdi-i Felsefeden Birinci Kitap: İlmun-Nefs adıyla ve notlu olarak tercüme etti. Elie Rabiernin Leçons de Philosophie II: Logique isimli kitabından formel mantığa dair bir ders notu hazırladı; Paul Janet ve Emile Picard’dan yaptığı tercümeler yeni neşredilmeye başlayan Dârulfünûn Edebiyat Fakültesi Mecmuasında, okuyucularla buluştu. Hasbelkader girdiği felsefe alanı, onun, modern Batı felsefesi terimlerinin Türkçeye nasıl aktarılabileceğiyle ilgili Istılahât-ı İlmiye Encümeninin yürüttüğü çalışmalarda etkin bir şekilde yer almasını sağladı...

---