Tanrı’ların ve Güneş’in arabası faytonlar hâlâ koşuyor, ama ustalar tükeniyor...
Efsaneye göre fayton, adını Güneş Tanrısı Helios’un oğlu Phateon’dan almakta. Phateon, babasının her gün güneşi arkasına alarak kullandığı atlı arabayı’ sürerken, Tanrı Zeus tarafından yıldırım çarptırılarak öldürülür. O tarihten bu yana atlı arabaların adı Phateon olarak kalır. Halk dilinde fayton değil de payton denmesi belki de burdan gelmektedir. Yunan mitolojisinde faytonlar,
tanrıların yanı sıra güneşi de her gün gökyüzüne taşırmış.
Tarihi kaynaklara göre faytonculuk, M.Ö. 2800 yıllarında Mısır’da ortaya çıkmış. M.Ö. 1800 yıllarında Asurlular dört tekerlekli adı araba yapmışlar. 9. yüzyılda da adarın dizginle idare edilme sistemine geçümiş. Fayton ilk defa İstanbul’a Sultan Abdulmecıt döneminde saray ve konak arabası olarak getirilmiş. Sultan Abdülazız döneminde faytonlar kiralanmaya başlanmış. Günümüzde ise sadece İstanbul Adalar’da, Konya Meram’da ve bazı sahil kasabalarında kullanılmaktadır. Akhisar’da iki fayton fabrikası bulunmaktadır. Hepsi plakalı, UKOME’ye kayıtlı, dünyada amme hizmeti veren tek at arabası özelliği taşıyan İstanbul Adalar’da yaklaşık 300 fayton bulunmaktadır.
Kirkor Usta’dan Mustafa Ustaya
“Araba vardır kız gibidir, atı üzmez
Araba vardır vagon gibidir, düz gitmez”
Zamanla yok olan ve bu topraklardaki farklı kültürlerin nesiller boyu bir arada yaşayarak yaşattıkları ustalıklardan birisidir “faytonculuk”. Döşemesinden fenerine, tekerleğinden güneşliğine kadar her detayı ayrı bir ustalık istiyor. Fayton imalatına yönelik İstanbul’da geriye kalan tek usta 1933 Bulgaristan doğumlu, 1935 yılında Türkiye’ye göçmüş Mustafa Serin’dir. Trajik olan sadece ustanın tek usta kalması değil; 1955 yılından beri kullandığı imalathanesinin bulunduğu arazinin Vakıflara ait olduğu için kat karşılığı inşaat firmasına verilmesi ve 2009’un sonlarında da yıkılmış olmasıdır.
Mustafa Serin’in ustası, Ermeni Kirkor Usta’nın çırağı olan Nazmı Usta’dır. Fayton iskeleti keserken sıçrayan bir demir ile gözünü kaybeden Nazmi Usta, Kadıköy’de Kirkor Usta’nın yanında fayton yapmaya başladığında henüz 12 yaşındaymış. Nazmı Usta, 33 yaşında Büyükada’da ük atölyeyi açmış. Geçmişte, Haldun Taner Tiyatrosu’nun bulunduğu yer sebze haliymiş ve önünde at arabaları, faytonlar iş almak için sıra beklerlermiş. Kadıköy’de ayrı bir sektör olan “faytonculuk” bir zamanlar/^» ustası Kirkor Balyadan,Saraç İbrahim Gürgönül ve Turan Örnek, Yemci Zinove Laki Pavlidis Kardeşler, Nalbant Nuri Usta ve Yusuf Nepal,ÇiniciQuant veArto Kasaryan ile farklı kültürlerin bir arada yaşamasını da barındırıyormuş.
“Sepetçisi Yalova’dan, lastikçisi Konya’dan, ustası Merdivenköy’den”
 

---