Binlerce yıllık Türk tarihinde ve bu topraklar üzerinde herhalde 1915 yılında olduğu kadar büyük ve yaygın acılar yaşanmadı. Günümüz Türkiye'sini, günümüz Türkiye coğrafyasını ve insanını 1915 yılındaki olaylar kadar etkileyen, şekillendiren gelişmeler, başka hiçbir yılda bu kadar yoğunlaşmadı. Ve bu topraklar, tarihinin hiçbir döneminde 1915 yılında olduğu ölçüde kanla sulanmadı. . Zaferle bozgun, kahramanlıkla alçaklık, coşkuyla utanç, umutla yıkım, fedakârlıkla ihanet, insanlıkla barbarlık arasında kalan bütün gri tonlar haritadan ve kafalardan silinmişti. Bütün bu karşıtlıklar tek bir şeye yol açtı: Ölüm. Ölmeyenler ise kalıcı etkiler bırakan bir travmaya maruz kaldılar. Bu büyük sarsıntı geleceğe uzanan iki çok önemli sonuca yol açtı. İlkinde titreyip kendimize döndük ve bu topraklar üzerinde yepyeni ve geleceğe ümitle bakan bir ulusal devlet kurduk. Madalyonun diğer yüzünde ise coğrafyasını, dokusunu, kokusunu, kültürel zenginliğini, asaletini ve ilimliğini kısmen kaybeden, kısmen de elde kalanları kaybetme korkusu taşıyan insanların resmi vardı. Sarıkamış faciası, Anadolu'daki insan kıyımları ve Çanakkale zaferi 1915 yılının üç büyükleridir. İlki unutuluşun, ikincisi ölüm ve ıstırabın, sonuncusu doğumun adını taşır. Bu topraklarda yaşayan herkesin ya bir akrabası ya da bir yakını bu üç olaydan birinin mutlaka içinde bulunmuştur. Bugün 86 yıl öncesine baktığımızda hiç bilmediğimiz bir Sarıkamış, unutmak istediğimiz bir tehcir ve kaybetmeye yaklaştığımız bir Çanakkale ruhuyla karşılaşıyoruz. İşte üç kısım tekmili birden, coğrafi, tarihi, insani ve askeri cepheleriyle tarihimizin belki de en uzun yılı; 1915.

---