Hadrianus'un anıları elbette önemlidir. Napolyon'unkiler de öyle. Ama onların ordularının, rap rap geçtiği ovanın, yamacındaki bir ağılın, çitlerden çatılmış kapısında durup aval aval bakınan çobanın, görüp duydukları, duyumsadıkları değersiz mi? Yahut da akşam kararınca ordugâhtan sıvışıp, ovadaki mısır tarlasının derme çatma çardağında domuzları bekleyen köylü kızın ırzına geçen madalyalı savaş kahramanı, ya o biçare kız; eve dönünce acaba neler anlatmıştır? Yani zaferleri ve felaketleri, hüzünleri ve muştuları yaşayan sıradan insanlar, deşsek ne söylerler bize. Ev bark gibi bildik yerlerde, ana baba gibi fazla tanış kişilerin, ikide bir mırıldandığı anılar, bize sorsan çoğu kez laf kalabalığıdır. İlk duyduğumuzda önemseriz belki de, sonra sonra "Olmuşsa olmuş yani" ye dönüşür yaşamın ince gergefleri. Tıpkı insanın her gün yüzlerce caminin yanından geçe geçe Süleymaniye'yi bakmaya değer bulmaması gibi. Ya da üstsüzlerin çoğunlukta olduğu bir deniz kenarında birkaç dakika sonra hiçbir memenin çekici gelmemesi gibi. Zaten bir yaşamın ilginç, güzel, hoş olması da gerekmez. Önemli olan yaşanmış olması, olmuş olması. Annemle konuşurken sık sık, "Hayat roman be oğlum, " deyip iç çekmesinde önceleri kıs kıs güler, insanların incir çekirdeğini doldurmayan yaşam kırıntılarını abartmadaki ölçüsüzlüğüne şaşardım. Zaten çocukluğumdan beri her şeyi alaya alma alışkanlığımız kendi yaşamımız başta olmak üzere hiçbir şeyi fazla ciddiye almamak gibi kötü bir huy kazandırmıştı. Her ne kadar, daha çok çok başlarda Nazım'ın, "Yaşamak sevmek kadar ciddi bir iştir, "dizesini dilimize dolasak bile. Annemin bunca yıl önemsenmemiş yaşamını sekseninden sonra sorgulamam, "Hani şöyle şöyle bir şey vardı, neydi o? Nasıldı? .. " gibi merakla bir daha bir daha deşmem hiç garibine gitmedi. 0, yarım yüzyıl önce nasıl bir heyecanla anlattıysa yine öyle başladı söze. Bazen sesi titredi, sustu bir an. Buğulanan güzelim gözlerini dikti tavana. Bazen bir genç kız gibi titredi, kıkırdadı.

---