Ulusal kitaplığımızın en büyük boşluğu, büyük yabancıların hakkımızda yazdıkları ünlü dünyayı tutmuş eserlerin çevirileridir. Garip bir biçimde, bunlardan bugüne kadar Türk diline ve düşüncesine aktarılanların sayısı ikiyi-üçü geçmemiştir. Özellikle 18. yüzyıldan bu yana sayıları artan ve yoğunluk kazanan bu eserlerden, bahse konu ettikleri Türk toplumu değil de, o kitapları düşünmüş ve yazmış olan dış dünya ve bizden kimi tarihçiler haberlidir. Hakkımızdaki bu yapıtları doğuran nedenler, kimi zaman, geçmişteki Türk sosyetesinin değerlerine, güzellik ve üstünlüklerine duyulan som bir dostluk ve hayranlıktır, kimi zaman da, Doğu'yu sömürme gelişimindeki emperyalizme hizmet amaçlıdır. Bu ise, her zaman, bu her iki kaynaklı fikir ürünlerini bilmek ihtiyacında bulunmuşuzdur. Ya bizim iyiliğimiz için ya da kendi çıkarları hesabına, düşünmesini ve yazmasını bilen bu zihinlerin kaleminden dökülen sayfalarda, daima kendine kapalı bir dünyada yaşayan toplumumuzun öğrenmesi gereken nice yorumlar, nice dikkatler ve bilgiler gömülü kalmıştır. Ünlü yabancıların bize bıraktığı bu eserlerin doldurduğu bir başka önemli boşluk ise, sosyal hayatımızın yüzyıllar boyunca aldığı biçimdir. Bilindiği gibi kendi tarih kaynaklarımızın hemen hepsi, çoğu kez gerçekle hayalini karıştıran Evliya bir yana, sadece saray entrikalarını ve askerlik olaylarını verirler. Onları da "azim cenk oldu" diye bir iyice özetleyerek. Türkiye'de şehirlerin ve tabiatın görünümleri, yapıların karakterleri, bu çerçevelerin içlerini dolduran insanların tipleri, huyları, giyimleri, töreleri hakkında kendi kaynaklarımızda bir şey bulamazsınız. Bu zengin bilgileri bize, yabancıların ve daha çok da yabancı gezginlerin yazdığı eserler veriyor. Aynı konulardaki en önemli bir başka materyal olan gravürleri ve tabloları da yabancılara borçlu olduğumuz gibi...

---