Türk tarihinde daha çok II. Abdülhamit'e yönelik darbe girişimiyle ön plana çıkan Ali Suavi, Osmanlı İmparatorluğu'nun içinde bulunduğu sorunlara çare bulmak için kafa yormuş bir aydınımızdır. O, düşüncelerinde İslam'ı referans noktası olarak almış, Türkçü düşünceleri ile ön plana çıkmış bir kişidir. Suavi, Sultan Abdülaziz döneminde yurt dışında Paris ve Londra'da bulunmuş, hükümet aleyhine yazılar yayınlamış, bu dönemde bir de gazete çıkarmıştır. Abdülhamit döneminde yurda dönen Suavi, Galatasaray Lisesinde müdürlük görevinde bulunmuş, burada ortaya attığı eğitim düşünceleriyle Türk eğitim tarihinde de isminden söz ettirmiştir. 1838 yılında İstanbul'da doğan Ali Suavi, XIX. yüzyıl Osmanlı tarihinin fikri, siyasal ve kültürel çalkantıların odağında bulunan bir Türk aydınıdır (Demirkıran, 1998). O, Cerrahpaşa'da fakir bir aile muhitinde doğup büyümüş, rüştiye tahsili görmüş, müderrislik, muallimlik, hâkimlik ve tali derecede de olsa idare memurluğu yapmış, daha sonra sürgüne gönderilmiş ve oradan da Paris'e kaçarak uzun yıllar Muhbir adlı gazeteyi çıkarmıştır. Babası Çankırılı, annesi ise İstanbulludur. Suavi, Mekteb-i Sultani'nin müdürlüğünü yaptığı sırada Fransızca olarak kaleme aldığı hal tercümesinde atasını Fatih zamanında hocalık yapan İbrahim adlı bir kişiye kadar dayandırmakta, soyadlarının da Cepkenoğulları olduğunu ifade etmektedir. Yine bu hal tercümesine göre Suavi; 16 yaşında hacca gitmiş, Simav ve Bursa'da hocalık yapmış, daha sonra İstanbul'a gelerek bir müddet ailesi yanında kaldıktan sonra Filibe'de tahrirat (yazı işleri) müdürlüğü ve rüştiye hocalığı yapmıştır. Suavi, bu görevlerinden sonra 1866 yılında İstanbul'a dönmüştür. Siyasi olaylara karışması nedeniyle Kastamonu'ya sürgün edilmiş, buradan da kaçırılarak uzun bir süre Paris ve Londra'da bulunmuştur. Yurt dışında bulunduğu bu dönemde riyaziye ve felsefe derslerinden istifade etmiş, yurt dışındaki yayıncılığı ve Genç Osmanlılar Cemiyetindeki faaliyetleriyle kendisini tanıtmıştır. 1878 yılında Abdülhamit'i devirmek amacıyla Çırağan Sarayı'na yapmış olduğu baskında öldürülmüştür. Suavi özellikle medrese zihniyetine karşı çıkması, dönemin eğitim sorunlarını tartışması, eğitimde ilginç girişimleri ve Galatasaray Lisesi müdürlüğü yapması gibi nedenlerle eğitim tarihimizde de önemli bir yer tutmaktadır. O, İstanbul'da rüştiyede okumuş olmasına rağmen daha çok kendini yetiştirmiş bir fikir adamı ve öğretmendir. Meşrutiyet yanlısı olan Suavi, eğitimin toplumsal değişmedeki önemi kavramış bir aydınımızdır. Medreseyi toplumun ileriye gitmesindeki en önemli engellerinden birisi olarak görmüş, çeşitli yazılarında bu kurumu eleştirmiştir…

---