Bu eserin baş tarafları ve ayanlar kısmı, Osmanlı Devletinin bilhassa on sekizinci asrın son yarısındaki dahili tezelzülünü ve ayanların tagallüplerini vesikalara dayanarak gösterdiği gibi Rumeli ayanlarından ikisinin vaziyetlerinin tetkiki de mütalaamızın canlı misallerini teşkil etmektedir. Başvekâlet arşivinde, Osmanlı Devleti teşkilatına dair araştırmalar yaparken yenilik hareketlerinde mühim rolü olup bu yolda kurban giden ve kendisine Bayraktar Mustafa Ağa denilen Alemdar Mustafa Paşa hakkında da bazı vesikalar görmüş ve icap eden notları almıştım. Elde ettiğim bu vesikalar Alemdarın meçhul olan ilk devirleri hakkında bizi oldukça tenvir ettiği gibi o tarihlerdeki dahili devlet idaresini ve ayanların vaziyetlerini göstermek itibariyle de tetkike şayan idi. Bundan dolayı ben, Rusçuk ayanı İsmail Ağanın askerine başbuğ olarak kendisini gösteren ve sonra ayan ve vezir olarak hükümet reisliğine kadar çıkan Alemdarın tercüme·i halini yazarken tedahül sebebiyle onu yetiştiren ve Rumeli'nin en nüfuzlu ayanlarından bulunan Tirsinikli oğlu İsmail Ağa ile bunun rakibi olan Silistre ayan ve mütesellimi Yılıkoğlu Süleyman Ağadan da bahsettim ve Alemdardan evvel bunlar hakkında malumat vermeği münasip gördüm. Eserimde Alemdar Mustafa Paşaya dair tarihlerde görülen malumatı kısaca geçtim; çünkü bunların tekrarı malumu ilam kabilinden olduğundan tafsilata lüzum görmedim; fakat Alemdarın tarihlerimizde mevcut olmayan ilk devirleriyle yine tarihlerimizde görülmeyen diğer malumatı vesikalarla Ruznameden alarak aynen neşrettim ve matbu tarihlerle vesikalar arasındaki tezat veya noksanları, o kısımlardan bahsederken not olarak işaret eyledim; bu suretle Alemdar Mustafa Paşanın ilk devirlerinden itibaren şehadeti tarihine kadar olan şahsiyeti tamamen meydana çıkmış olmakla beraber o tarihlerdeki dahili devlet de vazıh olarak görülmektedir.

---