Adalet Kitabı, dünyanın en köklü geçmişine sahip milletlerinden olan Türklerin, adalet anlayışını, idare geleneklerinde bu anlayışın yerini, tarihi süreçte yaşanan değişim ve dönüşümleri, yüzyıllar içinde teşekkül eden önemli hukuk ve adalet kurumlarını inceleyen araştırmalardan bir demet sunmak amacıyla hazırlanmıştır. Eserlerin seçiminde, kronolojik bir bütünlük sağlanmaya çalışılmış, hukuk ve adalet tarihimizin önemli meselelerinin incelendiği çalışmalara özellikle yer verilmiştir. Adalet Kitabı'na alınan eserlerin bir kısmı daha önce yayınlanmış, bir kısmı ise ilk defa burada yayınlanmaktadır. Kitabın ilk yazısı, Osmanlı tarihçiliğinin müstesna ismi Halil İnalcık'ın "Kutadgu Bilig'de Türk İdare Geleneği ve Adalet" başlıklı makalesidir! İnalcık araştırmasında, Yusuf Has Hacib'in, Reşit Rahmeti Arat'ın deyişiyle, Türk dili ve edebiyatının olduğu kadar, Türk kültür tarihinin de en muazzam eserlerinden biri olan Kutadgu Bilig'ini, Türk ve İran siyaset nazariyeleri çerçevesinde tahlil eder. Araştırmanın önemli bir bölümü, bu nazariyelerde adalet kavramının yerini tespite ayrılmıştır. İnalcık'ın tahliline göre, Eski Hint-İran devlet anlayışında, halkın huzursuzluğu ve hoşnutsuzluğu otoriteyi tehlikeye düşüren, fakirliğe yol açan bir durumdur. Hükümdar, bu tehlikeleri ancak adil olmakla önleyebilir. Hükümdarlara öğütler içeren Kelile ve Dimne, Pendname ve Siyasetname gibi eserlerde bir anlamda, adil olmanın yolu gösterilir. Bu eserlerde adalet, halkın üzerinden zulmü gidermek, kuvvetlinin zayıfı ezmesine meydan vermemek, halkın can ve malını emniyette bulundurmak şeklinde anlatılır. İnalcık, bu Hint-İran geleneği ele aldıktan sonra eski Türk devlet geleneğini ve bu iki gelenek arasındaki farklılıkları inceler.

---