II. Meşrutiyet'in ilanından birkaç ay önce Fransa'da yayımlanan bu yapıt, araştırmacı ve gazeteci Paul Fesch'in İstanbul dönüşünde gezi izlenimlerini aktaran bir kitap gibi başlayıp, basın ve sansür, muhbirlik ve polis, anayasal reformlar, Osmanlı Meclisi, Jön Türkler, imparatorluktaki Fransız okulları, sanayi ve ticaret gibi başlıklarla Abdülhamit dönemindeki Osmanlı Devleti hakkında bir inceleme sunmaktadır. Yazarın İstanbul'da bir müddet kaldığı, İstanbul'daki Avrupalılar ve rejim karşıtı Türkler ile görüşmeler yaptığı anlaşılmaktadır. Ayrıca Fransa'da yaşayan rejim karşıtlarıyla özellikle Prens Sabahattin ile yakın ilişkiler içinde olduğu da bilinmektedir. Kitap geleneksel bir gezi kitabı gibi başlamakta ve Simplon Ekspresi ile yapılan Paris-İstanbul yolculuğunun anlatılması okuyucuya sıradan bir gezi kitabı okuyacağı izlenimini vermektedir. Ama bu ilk bölümden sonra yazar Osmanlı devleti üzerine ayrıntılı bir inceleme yapmaktadır. Basının durumunu anlattıktan sonra, sansür muhbirlik ve polis örgütünü inceleyen Fresch daha sonra II. Abdülhamid'i, oğlu Burhanettin Efendi'yi veliaht yapma çalışmalarını, peşinden de Vahdettin'i anlatır. İlk Meşrutiyet hareketlerinden bahsettikten sonra, azınlıkların askerlik sorunu, sonra da I. Meşrutiyet Meclisi'nin oturumları üstünde durur. Kitabın en ilginç bölümlerinden biri de genellikle Fransa'da yaşayan Abdülhamid karşıtı jöntürkler hakkında verdiği bilgilerdir. Fresch bütün bu incelemelerden sonra; Türkiye'nin gücü ve zayıflığını kendi görüşleri çerçevesinde araştırmakta ve ilginç sonuçlara varmaktadır. Ardından o dönemde Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Fransız okullarını bağımsız bir bölümde inceleyen yazar ardından Osmanlı topraklarında emperyalist güçler arasındaki mücadeleleri ele alır. Kitabın sonunda ise İstanbul Fransız Ticaret Odası'nın kaynaklarından da yararlanarak; Osmanlı İmparatorluğu'nun o dönemdeki ticari ve sınai durumunu il il ayrıntılı olarak incelemektedir.

---