Yüzyıl önce Anadolu Türkleri, Avrupa, Asya ve Afrika'da vilayetleri olan, kıta genişliğinde bir devletin buyrukçusu; yaklaşık 5 milyon km2'lik bir coğrafyanın egemeniydiler. Bu, artık bir tarih gerçeğidir. Çalkantılı 19. yüzyıldan, daha buhranlı 20. yüzyıla girildiği evrede Avrupa topraklarında, Dinar ve Koca Balkan dağları, Tuna'nın kolları, Teselya, Arnavutluk, Bulgaristan, Karadağ, Bosna; Ortadoğu'da Irak, Basra Körfezi, Hicaz, Yemen, Suriye, Ürdün, Filistin, Lübnan, Gazze, Afrika'da Mısır, orta ve aşağı Nil boylarında ve Libya topraklarında Türk egemenliği ve kimliği belirleyiciydi. "Ay yıldızlı bayrak"la her kökten ve inançtan insanların başındaki "fes" de Osmanlılığın simgeleriydi. Bütün bir Mısır'ı, uzantısı Mısır Sudanı'nı Kavalalılar soyundan, padişahça atanan "hidiv" unvanlı bir vali, Hicaz'ı bir Türk vali ile onursal düzeyde de Hz. Muhammed'in kabilesinden bir emir; Sırbistan'ı, Karadağ'ı, Bulgaristan'ı kral esintili prensler, bağımsız ya da özerk konumda yönetseler de vali yetkisinde yerel otoritelerdi. Bunların, Boğaziçi'nde yalıları, sahil sarayları vardı. Sık sık gelirler; sarayda padişahın huzuruna çıkar; Babıali'de sadrazamı ziyaret ederler; paşalar bu saygın konukları yalılarında ağırlarlardı. 2007-2008 yılları, Osmanlı Devleti'nin çözülmesinden; üç kıtadaki yorgun egemenlikten ulusal sınırlara ve cumhuriyete yöneliş sürecine girilmezden önceki coğrafya tablosunun yüzüncü yıldönümüdür. Günümüzden bir asır geriye bakıldığında manzara; otuz yıllık anayasası askıya alınarak monarşiyle yönetilen "Devlet-i Aliyye-i Osmaniye"; sınırlarında üç kıtadan ülkelerin yer aldığı "Memalik-i Şahane" denen ülkeler ve uluslar topluluğudur. 20. yüzyıl başında Osmanlı egemenliği, bütün karaların %3'ü üzerinde; dilleri, dinleri farklı, yaklaşık 50 milyon dolayında bir nüfusu -Teba-i Osmaniye'yi- temsil ediyordu. Avrupalıların Ottoman Empire dediği bu yapı, yedi yüzyıl önce küçük beyliğini Söğüt kasabasında kuran, Türk Kayı boyundan Ertuğrul oğlu Osman Bey'in mirasıydı aynı zamanda…

---