Boğazlar meselesi, İkinci Dünya Harbinin başlangıç ve bilhassa son yıllarında Sovyet Rusya tarafından yeniden ortaya atılmış ve milletlerarası sahada halledilmesi icap eden aktüel bir konu haline getirilmiştir. Bu mesele bilhassa 1945 -1946 yıllarında bir taraftan Sovyetler Birliği ile diğer taraftan Türkiye, İngiltere, Amerika ve Fransa arasında şiddetli münakaşalara sebep olmuştur. Boğazlar meselesinin tarihçesi üzerinde yazılmış eserlerin ekserisi yabancı müelliflere ait bulunmaktadır. Denilebilir ki, bu yazarların büyük bir kısmı, ne kadar objektif olmaya gayret ederse etsin kendi milliyet veya Hristiyanlık his ve düşüncelerinden tamamen sıyrılamayarak bu meselenin hakiki veçhesini bitaraf bir gözle ortaya koyamamışlardır. Tarihte "Şark Meselesi" diye adlandırılan büyük davanın esas mihrakını Boğazlar meselesi teşkil eder. Bu bakımdan, önce şark meselesinden bir kaç kelime ile bahsetmek icap eder. Bazı Avrupa tarihçileri, Osmanlı Türklerinin Avrupa'ya ayak basar basmaz bir şark meselesinin doğduğunu ileri sürmüşlerdir. Bu görüş kanaatimizce tamamen yanlıştır. Zira Osmanlı İmparatorluğunun kuvvetli olduğu müddetçe bir şark meselesinden bahsedilememiştir. Ne zaman ki, bu imparatorluk kuzey komşularının muhteris arzuları karşısında zayıflamaya ve gerilemeye yüz tutmuş, işte o zaman şark meselesinden bahsedilmeye başlanmıştır. Kanaatimizce şark meselesi Rusya'nın Karadeniz kıyılarına yerleşmesiyle ortaya çıktı denilebilir. Rus tarihçisi Gotianof da, bütün şark meselesini, "Boğazlar, kimin elindedir" cümlesiyle ifade ederken, bu görüşümüzü teyit eder görünmektedir. Zira Karadeniz'in sahillerine yerleşen Rusya'nın bundan sonraki politikası ılık denizlere çıkma hedefini güdecektir. Bu gayeye ulaşabilmek için de Rusya Boğazlara sahip olmak isteyecektir. Bütün şark meselesi de Türkiye'nin bazan batı devletlerinin yardımı bazan da yalnız olarak Rus emperyalizmine mukavemetinden başka bir şey değildir. Ve iki buçuk asırdan beri Türkiye güney istikametindeki Rus yayılmasına karşı mukavemet etmektedir...

---