Demokratikleşme sürecinin vazgeçilmez unsurlarından biri olan seçimlerin Türkiye’de 112 yıllık bir geçmişi vardır. Osmanlı Devleti’nde seçimler II. Abdülhamid döneminde 1. Meşrutiyet’le birlikte gündeme geldi. Meclis-i Meb’usân ve Meclis-i Âyân’dan oluşan Meclis-i Umumî, Meşrutiyet düzeninin yasama organım oluşturuyordu. Meclis-i Meb’-usan üyelerini saptamak amacıyla çıkarılan 24 Ekim 1876 günlü geçici bir yönetmelik (talimât-ı muvakkate) Türkiye’de seçimlerle ilgili ilk resmî belge oldu.
Mevzuata göre mebuslar vilâyet, liva ve kazaların İdare Meclisi âzâ-ları tarafından seçilecekti. Halk tarafından seçilen yerel yönetim üyeleri ikinci seçmen (müntehib-i sâni) işlevini üstlenecek, böylece onların seçtikleri mebuslar halkın temsilcileri sayılacaklardı. İki dereceli seçim sistemi Türkiye’de 1946’ya kadar uygulandı.
Seçim kanununa hazırlık niteliğinde olan geçici yönetmelik OsmanlI’nın ilk anayasası Kanun-ı Esasî’den önce hazırlanmıştı. Bu nedenle ilk Osmanlı seçimleri anayasada gösterilen esaslara göre değil, bu belgedeki ilkelere göre yapıldı. İlk toplantı devresi için geçerli olan yönetmelik meb’us sayısının en az 130 olmasını öngörmüştü. Bunların 80’i Müslüman, 50’si gayrimüslimdi.
Liva ve kazalardan gelen adaylar vilâyet düzeyinde ikinci bir elemeye tabi tutuldular. Vali başkanlığında bir komisyon adaylar arasından seçim yaparak her vilayetten çıkarılacak meb’us sayısı kadar aday adını İstanbul’a bildiriyordu.
Bu arada Müslüman ve diğer dinlere mensup meb’us adayları arasında belirli oranlarda dengeler gözetiliyordu. Bu nedenle vilâyet komisyonlarında il yöneticilerinin yanısıra din adamları da yer alıyordu...

---