1861'de Osmanlı Devleti üstüne ilk çalışmalarımı yayımladığımda şöyle diyordum: Dünyada iki kent ulusların dikkatini sürekli üzerine çekme ayrıcalığını yaşadı: Roma ve İstanbul. Bunlar her dönemde olduğu gibi bugün de Avrupa siyasetinin -Avrupalılar bilgi eksikliği içindedir- çevresinde dönüp durduğu iki merkezdir. İtalya Sorunu ve Şark Meselesi, hariciyecileri umutsuzluğa sürükleyen ve ancak kılıçla çözülebilecek bu iki büyük Gordion düğümü herkesi mutlu edecek biçimde nasıl çözüme kavuşturulabilir? İstanbul'un ne tuhaf kaderi var! Üç farklı adıyla (Byzantion, Konstantinopolis, İstanbul) üç büyük siyasal ve dinsel tarih dönemini, bu surlar içinde parlamış ve sönmüş üç uygarlığı özetler. Osmanlı İmparatorluğu topraklarının hayranlık verici coğrafi konumu, Eskiçağ'ın eski dönemlerinden bu yana, Avrupalı ve Asyalı ırkların bu topraklara sahip olmak için mücadele etmesine yol açtı. Troya'nın alınmasından Salamis, Sıvastopol, Acrium ve Lepanto'nun alınmasına kadar dünyanın kaderi doğuda belirlendi. Taçlar devrildi, yüzyıllar akıp gitti ama sorun hep aynı kaldı. Nasıl Fransa ve İngiltere Tuna, Karadeniz ve Küçük Asya kıyılarından gelen tahılları bekliyorsa, Demosthenes de Atina halkının Bosporos, Euxinus, Propontis limanlarından yüklenen tahılları beklediğini söylüyor. Eskiden Pers ülkesi, Lakedairnon (Sparta) ve Atina Bizans etkisiyle mücadele ediyordu, bugünse Rusya, İngiltere ve Fransa ayın mücadeleyi yürütüyor. Bununla birlikte, otuz yüzyıldır siyasal rekabetler ve dinsel tutkularla çalkalanan, en korkunç ve kanlı savaşlara sahne olan bu yöreleri, tutkunun, hunharlığın, uygarlığın zaman zaman yok edildiği, her kuşağın…

---