Osmanlı dönemi yangınları hakkındaki çalışmalar birbirinin ya benzeri ya da tekrarı niteliğindedir. Bu yayınların, kroniklerden alman bilgilerle şekillenmiş olmasından dolayı nakilci bir yapıya sahip oldukları ve arşiv kaynaklarının yangın araştırmaları bağlamında yeterince değerlendirilememiş olması nedeniyle bilinenlerin sathi düzeyde kaldığı söylenebilir.
KONU
Doktora konusu olarak ele aldığım 16 Zilkade 1070/24 Temmuz 1660 yangını, İstanbul’un gördüğü en büyük afetlerden biri olmasına rağmen, hakkındaki literatür buna ters bir şekilde oldukça zayıftır. 2005 yılında bir araştırma kapsamındaki incelemeler dolayısıyla kadı sicillerinde tesadüf ettiğim ve ilgimi çeken bazı belgeler, bu konuya odaklanmamın birinci nedeni oldu. Özellikle, daha önce hiç duymadığım “Adliye” isminde bir camiden bahseden ve birbirini dizi halinde takip eden bu metinler, bazı vakıflarla yapılmış olan “istibdal” (takas) anlaşmalarını içermekteydi. Yaptığım sorgulama neticesinde buranın Eminönü Yeni Valide Camii olduğunu gördüm. 1597’de başlanmış ve çok masraf yapılmış olmasına rağmen, farklı nedenlerle inşaatı duran ve uzun yıllar metruk kalan bu Camiyi halk “Zulmiye” olarak isimlendirmekteydi. Yarım kalan Cami’nin kaderini değiştirmeyi düşünen devlet yöneticilerinin, bunu yaparlarken mevcut algıyı da tersine çevirme amacını güttükleri ve bu maksatla yeni Camiye, konjonktürel açıdan çok anlamlı olan “Adliye” ismini yakıştırdıklarını bir süre sonra anlamış oldum...

 

---