12 Mart 1971 Muhtırası, geçen kırk yılı aşkın süreye rağmen, bizzat yaşamış aktörlerin anıları dışta bırakılırsa, araştırma - inceleme noktasında literatürde oldukça sınırlı bir yer tutmuş, deyim yerindeyse 27 Mayısın gölgesinde, geçerken değinilen bir konu halinde kalmıştır. Oysa öncesi bir tarafa 27 Mayıs’tan 12 Eylül 1980 müdahalesine evrilen asker - siyaset ilişkisinin büründüğü niteliği ve “zinde güçler” yaklaşımının seyrine dair veriler bakımından dahi daha yakın ilgiyi haketmektedir. Dönemin karekteristik özelliklerini ortaya çıkarmak için Nihat Erim Hükümetlerinin amaç, icraat ve ulaştıkları neticelerle incelenmesi önem arzetmektedir.
Erim Hükümetlerinin bir Muhtıra ürünü olması, meseleyi asker siyaset ilişkisi bağlamında incelemeyi zorunlu kılmaktadır. İlişkinin tarihsel arka planını vermek için Osmanlı İmparatorluğundan 27 Mayısa uzanan dönemde askerin siyaset karşısındaki pozisyonunu özetleyen bir “Giriş”le başladığımız konuyu üç bölüm halinde ele alıyoruz.
“12 Mart Süreci” başlıklı birinci bölümde, 1960’lı yıllardaki hareketliliği, değişim üzerinde durmak suretiyle Muhtıraya yol açan koşulları sergilemek istedik. Sivil ve askeri kesimdeki cunta faaliyetlerinin örgütlenmesi, gelişimi ve 12 Mart öncesinde yaşanan tartışmalar bu bölüm kapsamındadır.
“Birinci Erim Hükümeti” başlıklı ikinci bölümde, I.Erim Hükümetinin kuruluşundan istifasına kadar geçen sürede gündeme gelen belli başlı konular işlenmiş; sıkıyönetim ve anayasa değişiklikleri, siyasetteki dalgalanmalar, ordunun tutumu üzerinden Muhtıra da çizilen perspektifin akıbeti üzerinde durulmuştur...

---