Türk Nefesli Çalgıları (Türk Ötkü Çalgıları)

Yazar : Mahmut R. Gazimihal
Yayın Tarihi : 1975
Dil : Türkçe
Sayfa Sayısı : 63
Ölçü : 16,5 x 24 cm
Yayınevi : Kültür Bakanlığı
Bahsi Geçen : Mahmut Ragıp Gazimihal

Yaylı ve tezeneli çalgılar gibi, depki ve ötkü çalgıları da Türk kültür tarihi açısından araştırıldığında türlü problemlerle karşılaşılınıyor. Mesela zurna adının Farsça "sur" (düğün, dernek) ve "nay" (kamış) kelimelerinden birleşikliği ferhenklerde o kadar tekrarlanmıştır ki, Kaşgarlı Mahmud'un onu Türkçe sözler arasına almasına o yorum engellik edebilirdi (Arapça kadar Farsçayı da kaynağından ana dili gibi biliyordu). Ötkü çalgısı olarak sıbızgu (ar., el mizmar) ve borgu (ar., elbuk)'dan söz açmakla yetindi. (M. XI. yüzyıl). İbni Mühenna da ferhenk yorumunun etkisi altındadır: lügatinin Türkçeler bölümünde Arapça "el-bugi" karşısında burgucu, Moğolcalar bölümünde "el-enbfıbe" karşılığı beru adlarını verdiği, bug çalana Moğolların da burgucu (borgucı) dediğini belirttiği halde, zurnaya yer vermiyor (XLV. y). - Hâlbuki, zurna M. X. yüzyılda bile Asya'da davulun arkadaşlığıyla yaygındı... Karşımıza şu sorular çıkıyor: 1) Surna Farsçaya göre ters düşen bir istisnadır; çünkü Galatat adlı kitapta şöyle deniliyor: "Surnay'ın aslı nay-i sur olup, alemiyete nakilde muzarı ileyhin takdiri ve harf-i vav ile surnay olmuştur"! Bileşimin etimolojisi üzerinde Avrupa'da da durulduğu olmuştur. (Krşl.: Pott., Etymol. Forsch., II 3, 728).- Halk etimolojisi yorumlarıdır. 2) Birleşimin "sur" kısmı mesela semitik bir kelime olamaz mıydı? (Hatırla: sur-i İsrafil). Yahut, eski Yunancanın "syrinx" (oku su-rinks) çeşiti? tepesinde kamış takılı aulos çeşiti? - Doğduğu Karaçukı kentinin Farsça adıyla Farabi diye ünlü Türk hakiminin "Kitab-ül-Musıki" adlı Arapça telifinde sözü geçen çalgının adı surnay, kimi de suryani diye yazılıdır: Suriye ney'i mi kastedilmiştir?- Hayır. 3) Başka bir mesele: Ferhenklerde surnanın ikinci bir adı "miiy-i türki"dir ve Fars şiirinde bu atıf geçmiştir; hem de Türk'ün savaşçılığını anan şiirdir.
******