Tanzimattan Cumhuriyete Türkiye'de Resim

Yazar : Seyfi Başkan
İsbn : 9751717892
Yayın Tarihi : 1997
Dil : Türkçe
Sayfa Sayısı : 146
Ölçü : 20,5 x 28,5 cm
Yayınevi : Kültür Bakanlığı

Türk resim sanatının tarihine eğilen her araştırmacı, özellikle çağdaş Türk resmi için sonuçlar çıkaracaksa; şu veya bu ölçüde 19. yüzyılın sosyal tarihine de girmek zorundadır. Sonuçta münevver veya aydın dediğimiz kadronun davranışı çözümlenmedikçe, döneminin sanat sosyolojisine ulaşamayız. Bir başka deyişle; bu yüzyılı, düşünce akımları, ekonomi anlayışları ve hayat üslubu çerçevesinde ele almadıkça, ne 19. yüzyıl ne de Cumhuriyet kavranamaz. Genellikle III. Selim'den başlayarak yürüyen yenileşme ve değişim hareketleri, geç dönem Osmanlı kültürünü ifade etmek üzere türlü adlarla anılır. Modernleşme/ Çağdaşlaşma/ Garplılaşma vb. deyimlerle, yenilik ve değişmenin farklı adlarla anılması, bu olguyu karşılama tarzlarımızın da farklı olduğunu gösteriyor. Hangi adla tanımlandığı o denli önemli değil; çünkü Sanayi-i Nefise'den Çallı Kuşağı'na kadar birbirine eklenerek gelen süreçler dizisi, tohumları 19. yüzyılda atılan kültürel canlılığın ürünleridir. Çok sesli müzik gibi, Batı anlayışına dönük Osmanlı resmi de Cumhuriyet'ten önce yola çıkmıştı. Söz konusu tarih kesitinde karşımıza çıkan en ciddi olgu bu sanatın gerçek bir "piyasa"dan yoksun oluşudur. Avrupa/da olduğu gibi; saray, devlet, burjuva veya aristokratlardan oluşan bir alıcı kesim ortaya çıkmadığından, Osmanlı pentürü ekonomik sirkülasyona girememiştir. Hemen belirtmek gerekir ki; Çarşı Ressamları adını verdiğimiz resim üreticileri ile Levanten ustaları bu gelişimin dışında tutmak durumundayız. Resimle uğraşan Osmanlı eliti, tablolarını satmak üzere yapmamıştır. Onların bu etkinliği, yetenek endişesinin öncelikli olmadığı asrı bir hobi veya yenileşmenin göstergesi olan bir davranış tarzıdır. Buna göre zadegân köşklerinde ortaya çıkan resimler bütünüyle talep-dışı kriterlere göre şekilleniyordu. Bu özel durum, hızla toplumdan kopmakta olan bir elit sınıfın beğenisinde naif tutumların pekişmesine de yol açıyordu. Açıkça söylemek gerekirse; Türk Resminin Öncüleri olarak saydığımız isimlerin sanat karşısındaki davranışları tutarsız, demode ve hatta ölüdür...
******Seyfi Başkan