Tanzimat Devrinde Meclis-i Vala (1838-1868)

Yazar : Mehmet Seyitdanoğlu
İsbn : 9751605598
Yayın Tarihi : 1994
Dil : Türkçe
Ölçü : 16,5 x 23,5 cm
Yayınevi : Türk Tarih Kurumu

I - Konunun Önemi ve Sınırlandırılması Meclis-i Vala-yı Ahkâm-ı Adliye, 24 Mart 1838'de kuruluşundan itibaren 1876'da I. Meşrutiyet'in ilan edildiği tarihe kadar yaklaşık otuz yedi yıl süren ve bugün adına "Tanzimat Dönemi" dediğimiz evreye hemen her yönüyle, yani siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel açılardan damgasını vurmuş bir kurum olmuştur. Gerek Osmanlı İmparatorluğu'nun yönetim sistemi içerisindeki merkezi konumu ve yetkileri, gerekse uygulamaları ile Gülhane Hatt-ı Hümayun'u da dediğimiz Tanzimat Fermanı'yla girişilen bütün reform hareketlerinin her bakımdan hazırlayıcısı ve yürütücüsü olmuştur. Başka bir deyişle, Tanzimat reformlarının laboratuvarı veya mutfağı Meclis-i Vala-yı Ahkâm-ı Adliye'dir. Bu bakımdan onun başarısı Tanzimat'ın başarısı, başarısızlığı ise Tanzimat'ın başarısızlığı olmuştur denilebilir. XIII. yüzyıl sonlarında Osmanlı İmparatorluğu'nun tarih sahnesine çıkışından bu yana Sadrazamın başkanlığında toplanan Divan-ı Hümayun her türlü devlet işlerinin görüşüldüğü en önemli kurul, meclis olmuştu. Bu meclisin XVIII. yüzyılın sonlarına gelindiğinde gücünü ve önemini kaybettiği görülür. Bu tarihten sonra Divan-ı Hümayun'un işlevini Meclis-i Meşveret denilen yüksek bir danışma kurulunun aldığını görmekteyiz ki, gerekli olduğu hallerde düzensiz olarak toplanan bu kurul, III. Selim (1789-1807) ve II. Mahmud (1808183g)'un tahtta bulundukları yıllar içerisinde yoğun faaliyet göstermiştir. Araştırmamızın birinci bölümünde daha ayrıntılı bir şekilde tanıyacağımız bu danışma organlarının yerini Meclis-i Vala almıştır. II. Mahmud'un hükümdarlığının son yıllarında kurulduğunu gördüğümüz Meclis-i Vala ise 1839'da Tanzimat'ın ilanıyla birlikte genişletilen yetki ve kadrolarıyla birlikte, devlet üst bürokrasisi ve yönetim örgütü içerisindeki üstün merkezi konumu ve oynadığı rol ile birinci derecede yer alan bir kurum olmuştur. Meclis-i Vala bu üstün konumunu bütün dönem boyunca artan bir şekilde korumuştur. Bu açıdan Meclis-i Vala-yı Ahkâm-ı Adliye, ülkenin kaderinde derin izler bırakmış olan Tanzimat Dönemi'nin tam ve kesin olarak anlaşılabilmesi için kuruluşu, geçirdiği evreler, yapısı, çalışma biçimi ve uygulamalarıyla incelenmesi gereken önemli bir kurum olarak...
******