Osmanlı Devleti'nde Baruthane-i Amire (XVIII. Yüzyıl)

Yazar : Zafer Gölen
İsbn : 9751618592
Yayın Tarihi : 2006
Dil : Türkçe
Sayfa Sayısı : 355
Ölçü : 15,5 x 23,5 cm
Yayınevi : Türk Tarih Kurumu

Ateşli silahların yaygınlaşmasıyla Osmanlı Devleti'nin büyüyüp genişlemesi hemen hemen eş zamanlı olarak gelişmiştir. Dolayısıyla devletin ateşli silahlardaki teknolojik gelişmeleri çok yakından takip etmesi, daha devletin kuruluşundan itibaren bir zorunluluk olarak ortaya çıkmıştır. Dahası bu silahları geliştirmesi ve etkin kullanması devletin geleceğini belirlemiştir. Ülke en geniş sınırlarına ateşli silahların ustaca kullanılması sayesinde erişilebilmiştir. Osmanlı Devleti askeri teknolojide kendi kendine yetme ilkesi ile hareket etmiştir. Bu ilkenin sonucu olarak XV. Yüzyılın ortalarından itibaren merkezi üretim yapan baruthaneler kurulmaya başlamıştır. Devlet için gerekli olan barutun neredeyse tamamı 1780'lere kadar resmi baruthanelerde üretilmiş, dışa herhangi bir bağımlılık gözlenmemiştir. Gerek hammadde kaynaklarının bolluğu, gerekse üretim teknolojisindeki yeterlilik nedeniyle, üretilen barut ihtiyaçları karşılayabilmiştir. Özellikle 1740'lara kadar barut üretiminde bir problem söz konusu değildir. Ancak bu tarihten sonra barut üretimi ve kalitesi önemli bir mesele olmaya başlamıştır. Devlet, baruthaneleri ıslah edebilmek için zaman zaman teşebbüslerde bulunmuş, ancak istediği sonuca ulaşamamıştır. Baruthane-i Amire nitelemesi Bakırköy'de kurulan baruthaneyi belirtmek için kullanılmıştır. 1700 tarihinde üretime başladıktan sonra diğer baruthaneler arasında özel bir yer edinen Bakırköy Baruthanesi, etkinliğini yitirene kadar "Baruthane-i Amire" unvanını korumuştur. Aynı zamanda yabancı kaynaklarda adı geçen 'Imperial Powder Works" ibaresi de Bakırköy Baruthanesi'ni nitelemek için kullanılmıştır. Bu kurumda yaklaşık yüzyıl boyunca sürekli barut üretilmiştir. Devletin barut ihtiyacının önemli bir bölümü buradan sağlanmıştır. Zaman zaman üretim kalitesinde düşüklük ve miktarında yetersizlik yaşansa da devletin ihtiyacı olan barutun sağlandığı en önemli kaynak Bakırköy Baruthanesi olmuştur.
******