Ömer Hayyam ve Rubaileri

Yazar : Asaf Halet Çelebi
İsbn : 9758274422
Yayın Tarihi : Nisan, 2003
Dil : Türkçe
Sayfa Sayısı : 231
Ölçü : 13 x 21 cm
Yayınevi : Hece Yayınları

Garp dünyasının Hayyam'la pek fazla meşgul olması neticesi, Hayyam ve Rumi kelimeleri arasında bir mana yakınlığı hâsıl olmuştur. Bunun için, Rumi denilince akla ilk gelen isim Hayyam olur. Hayyam'ın şahsiyetinden ve rubailerinin hususiyetinden bahsetmeden önce, rubai kelimesi üzerinde durmak isterim. Bu nevi, Fars edebiyatında doğmuştur. Sonradan da Hint ve Türk edebiyatlarına geçmiştir. Kendine mahsus bir cins aruz vezniyle yazılır. Arap aruzunda Rumi vezinleri olmadığı gibi ona benzer bir şekil de yoktur. Gerçekten, gerek dış yapısı, gerekse iç örgüsü bakımından, Rumi tarzının kendine mahsus bir yapısı vardır. Yalnız dört mısradan ibaret küçük bir şiir parçası denilmekle, rubai, tarif edilmiş olmaz. Rubai vezni Fars edebiyatında, İslamiyetten önce de belki vardı. Vezinlerinin hem pek karışık, hem serbest oluşundan, Arap aruzuna zorla sokulmak istenmesinden ve ayni rubainin her mısraında ayrı bir vezin tatbik edilmesinden bu anlaşılabilir. Rubai yazmağa mahsus vezinler iki gruptur: Ahrem ve ahreb vezinleri. Bu iki kol da tekrar altışar altışar iki ayrı bölüme , taksim edilir. Herhangi bir rubaide bu iki ana koldan birine ait olmak şartıyla değişik vezinler kullanılabilir. Kafiyelenişine gelince ilk iki mısra ile sonuncusu kafiyeli olur. Yahut her dört mısra da kafiyeli bulunur: Böylesine "murassa" denir. Hayyam Rumileri hakkında Fransızca uzun ve değerli bir etüt yazmış olan Danimarkalı doktor A. Christenson, umumiyetle rubaiden bahsederken: "Rubailer İranlıların fikir hayatını belirten manzum ansiklopedilerdir. Bu bakımdan, İran edebiyatının meydana getirdiği çok dikkate değer eserlerden biridir" der. Fars şiirinde dört mısradan ibaret her manzumenin rubai olamayacağını belirttikten sonra bu tarz şiirlerde başka özellikler bulunduğuna da işaret etmek isterim, Bilhassa İran edebiyatında derin bilgisiyle tanınan Hüseyn Azad gibi bazı tetkikçiler, Rumilerde üçüncü mısraın çok kere serbest kalışı üzerinde ısrar ederler…
******