Mantık

Yazar : Hasan Ali Yücel
Yayın Tarihi : 1938
Dil : Türkçe
Sayfa Sayısı : 271
Ölçü : 17 x 24 cm
Yayınevi : Devlet Basımevi
Bahsi Geçen : Hasan Ali Yücel

Amiyane Bilgi: Beşer, dış varlığı ihsaslarla tanımağa başlar. Bu ihsasların manalı olacak şekilde birikmesi idrakleri vücuda getirir ve hafıza yardımı ile onların hayallerini zihinde saklamak mümkün olur. Mesela: yağmur yağarken gökten düşen su damlaları karşısında kalmış bir çocuk, iptidai bir insan, nihayet okuyup yazmamış veya okuyup yazanlardan istifade etmemiş bir adamda bu hadise hakkında ancak ihsaslarla idraklere ve evvelce bu hadiseye dair elde etmiş bulunduğu hayal ve hatıralar vardır. Yağmura dair olan bilgisi sırf bu idrak ve hatıralardan ibarettir. İşte eşya ve hadiseler hakkında cüz'i bir şekilde, yani parça parça edinilmiş olan bu türlü bilgilere "amiyane bilgi - connaissance vulgaire" derler. Cahil bir insan minareye isabet edip onu delik deşik eden yıldırımı bilir; odasının tavanında asılı duran elektrik lambasını da görür; atsız giden tramvayın elektrikle yürüdüğünü de duymuştur. Fakat bu bilişleri ayrı ayrıdır; taalluk ettikleri hadiseler tek tektir, asıl tabiriyle "cüz'i"dir ve aralarındaki münasebet hiç bir suretle apaçık ve idrak edilmiş değildir. Şu halde amiyane bilgiler günü gününe toplanmış bilgilerdir. Mevzuları "külli" değildir. Tesadüf edilen hadiseler hakkında ancak birbirine bağlanmamış bilgilerdir. Bunun içindir ki amiyane bilgilerin en mühim sıfatı "birleştirilmemiş: -non unifié" olmasıdır. İlim: Halbuki insan bu parça parça bilgi ile şeniyetler hakkında doğru ve kavrayıcı bir fikir elde edememiş; tecessüsünü yenmek için hadiselerin "nasıl?" ve "niçin?" meydana geldiklerini aramıştır. Herhangi bir hadisenin niçin ve ne sebeple zuhur ettiğini aramak. o hadiseden evvelki hadiseyi aramak demektir. Bu takdirde bir "N" hadisesinin sebebini aramak, ondan önce gelmiş bir "M" hadisesini aramaktır.
******