İstanbul Tarihi Yarımada ve Arkeoloji 1860-1960

Yazar : Nezih Başgelen
İsbn : 9786053960058
Yayın Tarihi : 2007
Dil : Türkçe
Sayfa Sayısı : 36
Ölçü : 19,5 x 27,5 cm
Yayınevi : Arkeoloji Sanat Yayınları

1869'da Yedikule'de yapımına başlanan "Rumeli demiryolu hattı"nın inşası sırasında Yedikule - Sirkeci hattı yapılırken büyük hafriyat gerektirmiş, Yedikule surlarından (Res. 1-2) başlayarak Sirkeci'ye kadar çok sayıda tarihi eser, saray, kalıntı yıkılmıştır. Demiryolu, Küçük Ayasofya'nın doğusunda deniz kıyısındaki Boukoleon Sarayı'nın içinden geçirilirken, bu sırada sarayın batı bölümü, burada yer alan ve iki yanında oturan arslanların yer aldığı cumba ile birlikte yıkılmıştır (Res. 3-4). Hattın Sur-u Sultani içinden de geçmesi gerektiğinde bunu çok sakıncalı bulan devlet erkânı zamanın padişahı Sultan Abdülaziz (1861-1876)'e durumu arz ettiklerinde, tarihe geçen şu cevabı almışlardır: "Bu demiryolu geçsin de, isterse sırtımdan geçsin". Saray arazisindeki kazılar sırasında çok sayıda tarihi eser zarar görmüş, pek çok sütun, sütun başlığı ve diğer mimari parçalar çıkmıştır. 1875 tarihli bir vesikadan "şimendifer hattından" Çıkan parçaların daha sonra kullanılmak üzere sarayın "ebniye ambarına" nakledildiği bilinmektedir. Ayrıca bu konuda Dr. Paspates'in kitabıyla, Rum Edebiyatı Cemiyeti'nde verdiği tebliğden de bilgi edinilmektedir2o 1883 yılında, İstanbul Arkeoloji Müzeleri sahasında Sanayi-i Nefise Mektebi (Güzel Sanatlar Okulu: Bugünkü Eski Şark Eserleri Müzesi) inşası sırasında temel kazısında Bizans Devri'ne ait bir altyapı bulunmuştur. Bu kalıntı Strzygowski tarafından kısaca tanıtılmıştın. 1912 yılında şehremaneti (belediye başkanlığı) görevine başlayan Dr. Cemil Topuzlu, bir müddet sonra bugünkü o sıralarda sarayın has bahçesi olan Gülhane Parkı'nı halka açık bir bahçe haline getirmek için çalışmalara başlamıştır. Yaptığı çok geniş alanlardaki hafriyatla, eski eserleri ve bahçeyi tahrip ettiğinden dolayı o devirde çok eleştiri almıştır. Bu Hafriyat sırasında Gotlar Sütunu civarında çıkan kalıntıları gösteren bir fotoğraf Şehbal dergisinde yayınlanmıştır. Kalıntının yayımını yapan Unger, hafriyat hakkında da bilgi vermektedir.
******Nezih Başgelen