İmparatorluğun Bedeli Osmanlı'da Vergi, Siyaset ve Toplumsal Adalet (1839-1908)

Yazar : Nadir Özbek
İsbn : 9786054787586
Yayın Tarihi : Ekim, 2015
Dil : Türkçe
Sayfa Sayısı : 308
Ölçü : 16 x 23 cm
Yayınevi : Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi

18. yüzyılın sonlarında ve 19. yüzyılın başlarında Osmanlı İmparatorluğu dağılma tehlikesiyle karşı karşıyaydı. Avrupa’da Avusturya ve Rusya’ya karşı girişilen savaşlarda alman yenilgiler büyük toprak kayıplarına yol açmıştı. Savaşlardaki yenilgilerin nedeni, OsmanlIların askeri teknolojide geri kalmalarından çok, güçlü bir ordu için gerekli mali güçlerinin olmamasıydı. Avrupa devletlerinin vergi gelirleri hızla artarken, Osmanlı Devleti taşrada toplanan vergileri merkeze çekemiyordu. 18. yüzyılın ikinci yarısında Avrupa’daki merkezî devletler içinde kişi başına en az vergiyi Osmanlılar ile Polonya toplamaktaydı. Vergi toplayamayan ve askerî direnç gösteremeyen Polonya yüzyıl sona ermeden komşu devletler arasında paylaşıldı. Osmanlı Devleti’ni de buna benzer bir son bekliyordu. Osmanlı Devleti’nin gelirlerinin düşük kalmasının en önemli nedeni, az vergi toplanması değil, toplanan vergilerin önemli bir bölümüne aracıların el koymasıydı. Osmanlı Devleti ile taşradaki ayan arasında savaş için asker sağlama ve vergi toplama konusunda zaman zaman işbirliği yapılsa da, uzun dönemli ve iki taraf için de güvenilir ve istikrarlı bir uzlaşma sağlanamamıştı.
Avrupa devletlerinin giderek iyileşen mali ve askerî koşullan 18. yüzyılın ikinci yansından itibaren Osmanlılar üzerinde büyük baskı yaratmıştı. Mali sıkıntılar merkezî yönetimi özellikle savaş dönemlerinde ek gelir sağlayabilmek için tağşişlere, olağanüstü vergilere, görevden aynlan üst düzey bürokratlann servetlerinin müsaderesi gibi olağanüstü önlemlere zorlamıştı. Belki daha da önemlisi, mali sıkıntılar nedeniyle sadece dış güvenlik değil iç güvenlik de giderek bozuluyordu...

******